Сунъий интеллект бозори доткомлар инқирозидан ҳам оғирроқ зарбага учраши мумкин

Нью-Йорк университети молия профессори Асват Дамодаран сунъий интеллект (AI) соҳасидаги эҳтимолий бозор инқирози 2000-йилларнинг бошидаги доткомлар пуфаги ёрилишидан кўра оғриқлироқ бўлишидан огоҳлантирди. Экспертнинг фикрича, жорий вазият ўзининг харажатлар структураси ва капитал қўйилмалар кўлами билан ўтмишдаги технологик инқирозлардан тубдан фарқ қилади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Интангибле Экономй подкастида чиқиш қилган Дамодаран 1990-йиллар охиридаги интернет буму асосан дастурий таъминот ва виртуал лойиҳаларга таянганини эслатиб ўтди. Бугунги AI саноати эса улкан жисмоний инфратузилмани — маълумотлар марказлари (дата-сентерс), ҳисоблаш қувватлари ва энергетика тизимларини талаб қилмоқда. Ушбу лойиҳаларнинг катта қисми қарз маблағлари ҳисобига молиялаштирилаётгани хавфни янада оширади.

Капитал сиғими ва иқтисодий хатарлар

Профессорнинг таъкидлашича, кескин бозор коррекцияси юз берганда, талофатлар нафақат акциядорларга, балки кредиторлар ва пудратчиларга ҳам етади. Бу эса инқирознинг фонд бозоридан ташқарига чиқиб, реал иқтисодиётга ёйилишига сабаб бўлади. AI технологиялари анъанавий IT-бизнес каби ишламаяпти, яни фойдаланувчилар сони ортиши билан ҳар бир янги сўров қўшимча ҳисоблаш ресурсларини талаб қилади.

Дамодаран бу моделни Spotify хизматига қиёслайди: ҳар бир эшитилган таронанинг ўз таннархи бор. Бу платформа иқтисодиётининг классик қонунларига зид келади, чунки паст маржа шароитида фойдаланувчилар базасининг ўсиши қиймат яратиш ўрнига, компания маблағларини кемириши мумкин. Айниқса, Хитойнинг DeepSeek каби арзонроқ муқобиллари пайдо бўлаётган бир пайтда нархлар бўйича рақобат кучаймоқда.

"AI даҳшати" ва ижтимоий оқибатлар

Иқтисодчи сунъий интеллектнинг энг оптимистик сценарийсини "AI даҳшати" деб атади. Агар технология кутилган натижаларни берса ва самарадорликни кескин оширса, бу фақат айрим вазифаларни автоматлаштириш билан чекланиб қолмайди. Бу жараён "оқ ёқалилар" — офис ходимларининг деярли ярмини иш ўрнидан маҳрум қилиши мумкин. Бозор ҳозирча бундай ижтимоий харажатларни ҳисобга олмаяпти.

Йирик технологик гигантлар ҳозирда 10 йиллик амортизация муддатига эга инфратузилмаларни қурмоқда, бироқ технологиялар шиддат билан ўзгараётгани сабабли улар 5 йилдан кейин эскириб қолиши хавфи бор. Шу нуқтаи назардан, Дамодаран Apple компаниясининг эҳтиёткорона стратегиясини оқилона деб ҳисоблайди. Apple агрессив инвестициялар ўрнига бозорни кузатиш ва қиммат хатолардан қочиш йўлини танламоқда.

ixbt.com маълумотига кўра, NVIDIA, Microsoft ва Google каби компаниялар AI инфратузилмасига киритаётган миллиардлаб долларлик инвестициялар ўзини қачон оқлаши ҳозирча ноаниқ бўлиб қолмоқда. Дамодараннинг прогнозлари инвесторларни технологик пуфакнинг навбатдаги қурбони бўлмасликка чақиради.