Ҳиндистоннинг илк бошқариладиган космик миссияси 2028-йилга қолдирилиши мумкин

Ҳиндистоннинг миллий космик дастури доирасидаги тарихий қадам — Гаганяан миссияси кутилмаган кечикишларга дуч келмоқда. Ҳиндистон космик тадқиқотлар ташкилоти (ISRO) раиси В. Нараянан берган маълумотларга кўра, мамлакатнинг илк бор ўз космонавтларини орбитага олиб чиқиш режаси камида 2028-йилга кўчирилиши эҳтимоли юқори. Бу лойиҳа Ҳиндистон учун нафақат технологик ютуқ, балки жаҳон космик державалари сафидан мустаҳкам ўрин эгаллаш йўлидаги стратегик босқич ҳисобланади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Дастлабки режаларга кўра, ISRO 2027-йилнинг охирига қадар илк ҳинд астронавтларини коинотга йўллашни мақсад қилган эди. Бироқ, Бангалорда ўтказилган сўнгги тақдимотда миссия жадвали қайта кўриб чиқилгани маълум бўлди. Янгиланган графикда учта режалаштирилган учувчисиз синов парвозларининг биринчиси 2027-йилнинг учинчи чорагидан эрта амалга ошмаслиги кўрсатилган. Бу эса ўз-ўзидан одам иштирокидаги парвознинг кейинги йилларга сурилишига сабаб бўлади.

Хавфсизлик масаласи ва техник мураккабликлар

В. Нараянан лойиҳанинг кечикишини изоҳлар экан, асосий эътибор экипаж хавфсизлигига қаратилаётганини таъкидлади. Гаганяан дастури ўта мураккаб технологик лойиҳа бўлиб, у инсон ҳаёти учун сертификатланган ракета ва фавқулодда вазиятларда экипажни қутқариш тизимларини нолдан ишлаб чиқишни талаб этади. ISRO раҳбари ҳар қандай носозлик инсон ҳаётига хавф туғдириши мумкинлигини инобатга олиб, барча тизимлар тўлиқ тайёр бўлмагунча парвоз амалга оширилмаслигини билдирди.

Гаганяан дастури Ҳиндистоннинг мустақил равишда коинотга одам учириш бўйича биринчи лойиҳасидир. Ҳукумат дастурни кенгайтиришни аллақачон маъқуллаган бўлиб, у нафақат синов парвозларини, балки узоқ муддатли орбитал миссияларни ҳам ўз ичига олади. Ҳозирда муҳандислар учувчисиз парвозлар орқали барча тизимларни, айниқса ҳаётни таъминлаш модулларини синовдан ўтказиш устида ишламоқда.

SpaceX билан ҳамкорлик ва ҳинд мутахассисларининг қатъияти

ISRO раҳбари ўз чиқишида ҳинд мутахассисларининг халқаро майдондаги нуфузи ҳақида ҳам тўхталиб ўтди. Хусусан, 2025-йил июн ойида SpaceX кемасида Халқаро космик станцияга (ХКС) йўл олган ҳинд астронавти Шубҳаншу Шукла иштирокидаги Axiom Миссион 4 тайёргарлиги жараёнида қизиқарли воқеа юз берган. Ҳиндистонлик экспертлар ракета тизимида сизиб чиқиш аниқланганидан сўнг, парвозни тўхтатишни талаб қилишган.

Қизиғи шундаки, SpaceX мутахассислари дастлаб бу муаммони аҳамиятсиз деб ҳисоблашган. Бироқ, В. Нараянан ва Ҳиндистон учувчи парвозлар маркази директори Д. К. Сингҳнинг қатъий талаби билан парвоз 11-июндан 25-июнга кўчирилган. Кейинги текширувлар натижасида ракетанинг асосий қувурларидан бирида ёриқ борлиги аниқланган. Бу воқеа ҳинд космик мактаби ва мутахассисларининг тайёргарлик даражаси жаҳон стандартларидан қолишмаслигини исботлади.

Шунга қарамай, Ҳиндистоннинг ички космик дастурида муаммолар йўқ эмас. 2025 ва 2026-йилларда мамлакатнинг асосий ишчи ракетаси ҳисобланган ПСЛВ ташувчиларининг кетма-кет икки марта муваффақиятсиз учирилиши соҳани бироз ортга сурди. ISRO раҳбариятининг маълум қилишича, ушбу авариялар сабаблари тўлиқ аниқланган ва айни пайтда ракеталарни қайта эксплуатацияга топшириш бўйича ишлар олиб борилмоқда. Гаганяан лойиҳаси эса барча тўсиқларга қарамай, Ҳиндистоннинг коинотдаги энг устувор вазифаси бўлиб қолмоқда.