Технологиялар ҳаётимизни қандай қилиб мазмунсиз ва зерикарли қилиб қўймоқда?

Замонавий дунёда биз ҳар қачонгидан ҳам кўпроқ қулайликларга эгамиз, бироқ бу қулайликлар эвазига нималарни қурбон қилаётганимиз ҳақида кам ўйлаймиз. Таниқли ёзувчи, дизайнер ва академик Иан Богост ўзининг янги “Те Смалл Стюфф: Ҳов то Леад а Море Гратифйинг Лифе” номли китобида айнан шу масалани кўтариб чиқди. Унинг фикрича, Силикон водийси томонидан яратилган “қулайлик технологиялари” бизни жисмоний дунёдан ва кундалик ҳаётнинг ҳиссий завқларидан узоқлаштирмоқда. Бу ҳақда Techcrunch.com хабар беради.

Богостнинг ушбу ғоялари унинг Те Атлантик нашрида чоп этилган механик узатмалар қутиси (стикк шифт) ҳақидаги мақоласидан сўнг шаклланди. Муаллифнинг та”кидлашича, электромобиллар даврига ўтиш билан бирга, ҳайдовчиликнинг жисмоний ва механик алоқаси бутунлай йўқолмоқда. Бу шунчаки бир техник деталнинг йўқолиши эмас, балки инсоннинг атроф-муҳит билан ўзаро муносабатидаги “дематериализация”, я”ни жисмонийликдан маҳрум бўлиш жараёнининг бир қисмидир.

Қулайлик ва ҳиссиётлар тўқнашуви

Бугунги кунда эшиклар автоматик очилади, датчиклар ёруғликни бошқаради, смартфонлар эса барча юмушларимизни осонлаштиради. Иан Богост ixbt.com нашрига берган интервюсида бу жараённи ҳаётнинг “техтураси”, я”ни ўзига хослигини йўқотиш деб атайди. Биз физика ва моддий дунё билан камроқ тўқнаш келганимиз сари, яшашдан оладиган қониқиш ҳиссимиз ҳам камайиб боради. Технология бизни оламдан ажратиб, уни шунчаки экран ортидаги тасвирга айлантириб қўймоқда.

Ёзувчи Силикон водийсини доимий танқид қилишдан чарчаганини тан олади. Унинг фикрича, капитализм ёки ижтимоий тенгсизлик каби глобал муаммолар ҳал бўлишини кутиш шарт эмас. Оддий одамлар ҳозирнинг ўзида кундалик ҳаётдаги майда нарсалардан, масалан, оддий тушлик тайёрлаш ёки жисмоний меҳнатдан завқ олиш орқали ўз ҳаётларини қайта мазмун билан тўлдиришлари мумкин. Бу жараён “майда нарсалар” (те смалл стуфф) орқали амалга ошади.

Кундалик ҳаётнинг жозибаси

Богост узоқ вақт давомида нима учун одамлар оддий нарсаларга, масалан, тост тайёрлагичлар ёки музли ичимликларга бунчалик қизиқиши билан қизиқиб келган. Унинг хулосасига кўра, оддий ҳаёт жуда жозибали, чунки у бизга ҳақиқийлик ҳиссини беради. Технологик гигантлар тақдим этаётган рақамли дунё эса бу ҳисни бера олмайди.

Мақолада та”кидланишича, ушбу муаммо нафақат Ғарбда, балки бутун дунёда, жумладан, Ўзбекистонда ҳам долзарб бўлиб бормоқда. Смартфонлар ва автоматлаштирилган хизматлар ҳаётимизга кириб келгани сари, биз ан”анавий, жисмоний мулоқот ва меҳнатдан узоқлашмоқдамиз. Богостнинг китоби бизни тўхтаб, атрофимиздаги моддий дунёни ҳис қилишга чақиради.

Хулоса ўрнида шуни айтиш мумкинки, “Те Смалл Стюфф” асари технологиялардан бутунлай воз кечишга эмас, балки улар билан муносабатда мувозанатни топишга ундайди. Бизга қулайлик берадиган Apple ёки Google маҳсулотлари ҳаётимизнинг бир қисми бўлиб қолаверади, бироқ ҳақиқий яшаш ҳисси барибир жисмоний олам билан боғлиқ бўлиб қолаверади.