Хитойда «сунъий Қуёш» учун улкан магнитлар синовдан ўтказилди

Хитойлик олимлар термоядровий энергетика соҳасида улкан бурилиш ясашга қодир бўлган дунёдаги энг йирик ўта ўтказувчан магнит тизимини муваффақиятли синовдан ўтказишди. Ушбу технология келажакда 100 миллион даража иссиқликка эга плазмани ушлаб туришга мўлжалланган бўлиб, инсониятни чексиз ва тоза энергия билан таъминлаш йўлидаги муҳим қадам ҳисобланади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Синхуа агентлиги хабарига кўра, Хитой Фанлар академияси Плазма физикаси институти мутахассислари КRAFТ (Компреҳенсиве Ресеарч Фасилитй фор Фусион Течнологй) тадқиқот мажмуасининг икки асосий элементи — тороидал ўта ўтказувчан магнит ва марказий соленоидни лойиҳалаш ҳамда текшириш ишларини якунладилар. Ушбу қурилмалар келажакдаги тижорий термоядровий электр станцияларининг асоси бўлиши кутилмоқда.

Техник кўрсаткичлар ва рекорд натижалар

Янги ишлаб чиқилган тороидал магнитнинг ўлчамлари ҳайратланарли: унинг узунлиги 21 метр, кенглиги 12 метр ва баландлиги 3,3 метрни ташкил этади. Оғирлиги 582 тоннага тенг бўлган ушбу ускуна халқаро ИТEР лойиҳасидаги ўхшаш элементдан 1,3 баравар каттароқдир. Энг муҳими, у тўплайдиган энергия захираси бўйича жаҳон аналогларидан қарийб уч баравар устунликка эга.

Синовлар давомида марказий соленоид ҳам ўзининг юқори чидамлилигини кўрсатди. Лойиҳа бўйича ишчи ток кучи 46,5 килоампер қилиб белгиланган бўлса-да, тизим 60 килоампергача бўлган юкламага бардош бера олди. Келажакда тўлиқ қувватли реактор 16 та шундай магнитдан фойдаланади ва уларнинг ҳар бири 100 килоампергача ток кучи билан ишлашга мўлжалланган.

Тўлиқ маҳаллий технологиялар

Институт раҳбари Сун Юнтаонинг таъкидлашича, тороидал магнитни яратиш учун олти йил вақт сарфланди. Энг эътиборли жиҳати шундаки, барча бутловчи қисмлар — махсус пўлатдан тортиб, изоляция материаллари ва ўта ўтказувчан симларгача тўлиқ Хитойнинг ўзида ишлаб чиқарилган. Бу эса мамлакатнинг юқори технологиялар соҳасида ташқи боғлиқликдан қутулаётганини англатади.

Термоядровий реакторлар Қуёш марказидаги жараёнларни ер шароитида такрорлашга асосланган. Унда ҳосил бўладиган плазма ҳарорати 100 миллион даражадан ошиб кетади. Бундай иссиқликка ҳеч қандай моддий жисм бардош бера олмагани сабабли, плазмани ҳавода ушлаб туриш учун ўта кучли магнит майдонлари талаб этилади. Хитойнинг ЭАСТ (Эхпериментал Адвансед Суперкондуктинг Токамак) лойиҳаси айнан шу сабабли «сунъий Қуёш» деб аталади.

Ушбу ютуқ нафақат Хитой, балки бутун дунё энергетикаси учун стратегик аҳамиятга эга. Агар олимлар термоядровий синтезни тўлиқ назоратга олсалар, инсоният экологияга зарар етказмайдиган ва деярли тугамайдиган энергия манбаига эга бўлади. Ҳозирги синовлар эса ушбу орзунинг ҳақиқатга айланиши узоқ эмаслигини кўрсатмоқда.