Европа Ойни ўзга давлатлар хариталари ёрдамида забт этмоқчи

Европа космик агентлиги (ESA) ўзининг истиқболли Аргонаут юк кемасини Ой юзасига қўндириш учун зарур бўлган шахсий топографик маълумотларга эга эмаслигини тан олди. Шу сабабли, лойиҳалаш босқичида ва эҳтимол, биринчи миссия давомида Европа бошқа давлатлар томонидан яратилган Ой хариталаридан фойдаланишга мажбур бўлади. Бу ҳолат минтақанинг коинотни тадқиқ қилишдаги мустақиллиги масаласини яна бир бор кун тартибига чиқарди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Аргонаут лойиҳаси илк бор 2022-йилда Парижда ўтказилган ESA вазирлар конференциясида таклиф этилган эди. Дастурнинг якуний тасдиқланиши эса 2025-йилда агентликка аъзо мамлакатлар вазирларининг учрашувида амалга оширилди. Ушбу аппарат АҚШнинг Artemis ой дастурига Европанинг ҳиссаси бўлиши, шу билан бирга қитъага Ер йўлдоши юзасига мустақил чиқиш имкониятини таъминлаши керак.

Халқаро ҳамкорлик ва маълумотлар танқислиги

Ойни хавфсиз ўрганиш ва аппаратларни муваффақиятли қўндириш учун ўта аниқ топографик хариталар талаб этилади. Сўнгги йигирма йил ичида АҚШ, Ҳиндистон ва Хитой каби давлатлар ўзларининг миллий дастурлари доирасида бундай маълумотларни фаол равишда тўплаб келишмоқда. Европа эса ҳозирча Ой юзасини хариталашнинг мустақил тизимини ярата олмаган.

ESAнинг учувчисиз ва роботлаштирилган тадқиқотлар дастури директори Даниел Неуенсчвандер агентлик кенгашининг 17-июндаги йиғилишидан сўнг, Аргонаут лойиҳаси учун мавжуд маълумотлар ташқи етказиб берувчилардан сотиб олинишини маълум қилди. Гарчи агентлик аниқ ҳамкорларни очиқламаган бўлса-да, асосий манбалар сифатида АҚШ, Ҳиндистон ва Хитой кўрилмоқда.

Ҳозирда коинотда мавжуд бўлган энг аниқ маълумотлар қуйидаги қурилмаларга тегишли:

• АҚШнинг Лунар Реконнаиссансе Орбитер аппарати (2009-йилдан буён ишлайди, айрим ҳудудларни 0,5 метр аниқликда суратга олган);
• Ҳиндистоннинг Chandraяан-2 орбитал аппарати (25 сантиметргача бўлган юқори аниқликдаги тасвирларни тақдим эта олади);
• Хитойнинг Чанғэ-1 миссиясидан бошланган кенг кўламли маълумотлар базаси.

Келажакдаги режалар ва мустақиллик сари қадам

ESA топографик маълумотларни сотиб олиш учун қанча маблағ сарфланишини ошкор қилмаяпти. Бироқ агентлик аллақачон ўзининг хариталаш тизими устида иш бошлаган. Даниел Неуенсчвандернинг сўзларига кўра, айни дамда бир нечта кичик ой миссиялари ишлаб чиқилмоқда. Улардан иккитаси айнан Ойнинг жанубий қутби ҳудудини ўрганишга ихтисослашади — айнан шу ҳудудга Европа аппарати қўниши режалаштирилган.

Аргонаут юк кемаси Ой юзасига 1500 килограммгача фойдали юк етказиб бериш имкониятига эга бўлади. Режага кўра, илк парвоз 2030-йилда амалга оширилади, кейинги миссиялар эса ҳар икки-уч йилда бир марта такрорланади. Бу лойиҳа Европанинг коинот пойгасидаги ўрнини мустаҳкамлаш учун стратегик аҳамиятга эга, бироқ ҳозирча бу йўлда хорижий технологияларга таяниб туришга тўғри келади.