NASA коинотдаги энг қадимий телескоплардан бири Свифтни қутқариш операциясини бошлади

NASA коинотни ўрганишда муҳим ўрин тутувчи Неил Геҳрельс Свифт Обсерваторй телескопини Ер атмосферасида ёниб кетишдан сақлаб қолиш учун ноёб миссияни ишга туширди. Ушбу операция доирасида Пегасус ХЛ ракета-ташувчиси ўзининг сўнгги парвозини амалга ошириб, махсус ЛИНК қурилмасини орбитага олиб чиқди. Мазкур миссия нафақат илмий аҳамияти, балки хусусий компания томонидан давлат сунъий йўлдошини бошқа орбитага кўчириш бўйича тарихдаги илк уриниш экани билан ҳам диққатга сазовордир. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Свифт обсерваторияси 2004-йилдан буён коинотдаги гамма-портлашлар ва юқори энергияли ҳодисаларни тадқиқ қилиб келмоқда. Бироқ йигирма йилдан ортиқ давом этган хизмат давомида қуёш фаоллигининг ортиши ва атмосфера қаршилиги натижасида телескопнинг орбитаси сезиларли даражада пасайиб кетди. Қурилманинг ўз двигателлари йўқлиги сабабли, у мустақил равишда баландликни ошира олмайди, бу эса унинг яқин йилларда Ерга қулаш хавфини туғдирган эди.

Қутқарувчи ЛИНК қурилмаси ва операция тафсилотлари

ixbt.com маълумотига кўра, телескопни қутқариш вазифаси Каталйст Спасе Течнологиес компанияси томонидан ишлаб чиқилган ЛИНК аппарати зиммасига юкланган. Режага мувофиқ, яқин ҳафталар ичида ЛИНК телескопга яқинлашади ва уни батафсил кўздан кечиради. Шундан сўнг, учта роботлаштирилган манипулятор ёрдамида Свифт обсерваториясини маҳкам ушлаб олади. Бу жараён коинотдаги энг мураккаб техник операциялардан бири бўлиши кутилмоқда.

Тутиб олиш жараёни муваффақиятли якунлангач, ЛИНК аппаратидаги ионли двигателлар ишга тушади. Улар иккала қурилмани биргаликда секин-аста 600 километр баландликдаги хавфсиз орбитага олиб чиқади. Агар барчаси кўнгилдагидек кечса, NASA олимлари телескоп ёрдамида яна бир неча йил давомида коинот сирларини ўрганиш имкониятига эга бўладилар.

Миссиянинг молиявий ва ҳуқуқий жиҳатлари ҳам ўзига хосдир. NASA ушбу лойиҳа учун Каталйст Спасе Течнологиес билан 30 миллион долларлик шартнома имзолаган. Бу хусусий секторнинг коинотдаги инфратузилмани сақлаб қолиш ва хизмат кўрсатиш бозорига дадил кириб келаётганидан далолат беради. Аввалари бундай мураккаб вазифалар фақат давлат агентликларининг ўзи томонидан амалга оширилар эди.

Пегасус ХЛ ракета-ташувчисининг якуний парвози

Ушбу учириш Пегасус ХЛ ракетаси учун тарихий якун бўлди. 36 йиллик фаолияти давомида 45 та миссияни бажарган ушбу ракета ўзининг ноёб "ҳаводан старт олиш" тизими билан машҳур эди. Бу гал ҳам Л-1011 Старгазер самолёти ракетани Маршалл ороллари узра ҳавога олиб чиқиб, маълум баландликда қўйиб юборди. Шундан сўнг ракетанинг ўз двигателлари ишга тушиб, юкни орбитага етказди.

Пегасус ХЛ айнан мана шу хусусияти — ер усти космодромларидан учиш имкони бўлмаган ноқулай нуқталардан ҳам орбитага чиқа олиши сабабли Свифт миссияси учун энг муносиб номзод деб топилганди. Эндиликда ушбу афсонавий ракета ўз миссиясини якунлаб, коинот саноати тарихидан жой олади. Унинг ўрнини янги авлод арзонроқ ва самаралироқ ташувчи воситалари эгаллаши кутилмоқда.

Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, Свифт Боост миссияси муваффақиятли якунланса, бу коинотдаги "ўлик" ёки орбитадан чиқиб кетаётган сунъий йўлдошларни қайта тиклаш бўйича янги даврни очиб беради. Ўзбекистонлик коинот ихлосмандлари учун ҳам бу каби технологик ютуқлар, айниқса, хусусий космонавтиканинг ривожланиши келажакда сунъий йўлдошлар нархининг арзонлашиши ва хизмат кўрсатиш сифатининг ошиши нуқтаи назаридан муҳим аҳамиятга эга.