Сунъий интеллект оламининг янги тили: 2024-йилда билишингиз керак бўлган асосий атамалар

Сунъий интеллект (AI) технологиялари дунёни жадал суръатлар билан ўзгартирибгина қолмай, ўзининг мутлақо янги терминологиясини ҳам шакллантирмоқда. Бугунги кунда маҳсулот тақдимотлари, технологик учрашувлар ёки инвестиция панелларида LLM, RAG ёки РЛҲФ каби қисқартмалар тез-тез қулоққа чалинмоқда. Ҳатто соҳа мутахассислари учун ҳам бу тушунчалар баъзан чалкашлик туғдириши мумкин. TechCrunch нашри маълумотларига кўра, ушбу атамаларни тўғри тушуниш замонавий технологик муҳитда муваффақиятли мулоқот қилишнинг калитидир. Бу ҳақда Techcrunch.com хабар беради.

Сунъий интеллект соҳасидаги энг кўп муҳокама қилинадиган, аммо энг мавҳум тушунчалардан бири бу — AGI (Сунъий умумий интеллект). OpenAI раҳбари Sam Altman уни "сиз ҳамкасб сифатида ёллашингиз мумкин бўлган ўртача инсоннинг эквиваленти" деб таърифлайди. Google DeepMind эса бунга кўпроқ когнитив нуқтаи назардан ёндашиб, аксарият интеллектуал вазифаларда инсондан қолишмайдиган тизимни AGI деб атайди. Оддий қилиб айтганда, бу инсон каби фикрлай оладиган ва деярли барча иқтисодий қийматга эга ишларни бажара оладиган технологиядир.

AI агентлари ва ҳисоблаш қуввати

Ҳозирги кунда оддий чатботлардан кўра мураккаброқ бўлган "AI агентлари" тушунчаси оммалашмоқда. Бу шунчаки саволга жавоб берувчи дастур эмас, балки фойдаланувчи номидан муайян вазифалар занжирини бажара оладиган воситадир. Масалан, у сиз учун авиачипта банд қилиши, харажатлар ҳисоботини тўлдириши ёки дастурий код ёзиб, уни назорат қилиши мумкин. Бундай агентлар API (дастурий интерфейслар) орқали бошқа хизматлар билан боғланиб, инсон аралашувисиз мураккаб жараёнларни бошқаради.

Ушбу мураккаб тизимларнинг ишлаши учун "Компуте" (Ҳисоблаш қуввати) деб аталадиган ресурс зарур. Бу атама AI моделларини ўқитиш ва ишга тушириш учун керак бўладиган GPU (график процессорлар), CPU ва бошқа аппарат воситаларини англатади. Бугунги кунда NVIDIA каби компанияларнинг бозордаги ўрни айнан мана шу ҳисоблаш қувватига бўлган глобал эҳтиёж туфайли кескин ошиб бормоқда.

Мантиқий фикрлаш ва чуқур таълим

AI моделларининг ривожланишида "Чаин-оф-тоугҳт" (фикрлаш занжири) услуби муҳим ўрин тутмоқда. Бу жараёнда AI мураккаб саволга дарҳол жавоб бермасдан, уни кичик мантиқий босқичларга бўлиб чиқади. Масалан, математик масалани ечишда инсон қоғоз ва қаламдан фойдаланганидек, AI ҳам оралиқ босқичларни таҳлил қилади. Бу жавобнинг аниқлигини оширади, гарчи жараён бироз кўпроқ вақт талаб қилса-да, мантиқ ва дастурлашда хатолар сонини камайтиради.

Шунингдек, сунъий интеллектнинг асоси бўлган "Деэп Леарнинг" (Чуқур таълим) тушунчасини ҳам унутмаслик лозим. Қуйида унинг асосий хусусиятлари келтирилган:

• Инсон миясидаги нейрон йўлларига ўхшаш кўп қатламли сунъий нейрон тармоқларидан фойдаланади.
• Маълумотлардаги муҳим белгиларни инсон ёрдамисиз, мустақил равишда аниқлай олади.
• Хатолардан сабоқ олиш ва такрорлаш орқали ўз натижаларини яхшилаб боради.
• Самарали ишлаш учун миллионлаб маълумотлар нуқтаси ва улкан ҳисоблаш ресурсларини талаб қилади.

Ўзбекистоннинг технологик экотизимида ҳам ушбу атамалар тобора фаол қўлланилмоқда. Маҳаллий дастурчилар ва стартаплар OpenAI ёки Google тақдим этаётган API интерфейслари орқали ўз маҳсулотларини яратаётган бир пайтда, ушбу глоссарй (луғат) нафақат мутахассислар, балки технологияга қизиқувчи кенг омма учун ҳам муҳим қўлланма бўлиб хизмат қилади.