АҚШ ярим асрлик тақиқни бекор қилмоқда: Фуқаро авиациясида товушдан тез парвозлар даври

АҚШ Федерал авиация бошқармаси (ФАА) фуқаро авиацияси тарихида кескин бурилиш ясаши кутилаётган янги қоидалар лойиҳасини эълон қилди. Мазкур ҳужжат ярим асрдан ортиқ вақт давомида амал қилиб келган, яни қуруқлик устидан товушдан тез учишни тақиқловчи чекловни қайта кўриб чиқишни назарда тутади. Бу қадам авиация саноатида янги авлод лайнерларининг пайдо бўлишига ва қитъалараро саёҳат вақтини сезиларли даражада қисқартиришга йўл очиши мумкин. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ҳозирги вақтда амалда бўлган тақиқ 1970-йилларда товушдан тез учувчи самолётлар яратадиган кучли зарба тўлқинлари (соник боом) туфайли жорий этилган эди. Янги таклиф этилаётган меъёр эса парвозларни бутунлай тақиқлаш ўрнига, ер юзасига етиб келадиган товуш босими даражасини чеклашга асосланади. ixbt.com маълумотига кўра, агар самолёт яратадиган ортиқча босим 5,3 Па (0,11 фунт/кв. фут) миқдоридан ошмаса, унга АҚШ ҳудуди устидан товуш тўсиғини босиб ўтишга рухсат берилиши мумкин.

Технологик чекловлар ва Конкорде мероси

Таққослаш учун, афсонавий Конкорде лайнери 2 Max тезликда ва 15,8 км баландликда учганда, ер юзасида 1,94 фунт/кв. фут босим ҳосил қилган. Бу янги таклиф этилаётган лимитдан қарийб 18 баравар юқори кўрсаткичдир. Айнан шу сабабли ҳам Конкорде ўзининг товушдан тез парвозларини фақат океанлар устида амалга оширишга мажбур бўлган. Ҳатто коинотдан қайтаётган Спасе Шуттле аппаратлари ҳам 1,25 фунт/кв. фут атрофида босим ҳосил қилиши ҳисобга олинса, янги норматив нақадар қатъий эканини тушуниш мумкин.

Янги қоидалар доирасида ишлаб чиқарувчилар икки хил усулдан фойдаланишлари мумкин бўлади. Биринчиси — "Мач кутофф" режими бўлиб, бунда атмосферанинг ўзига хос хусусиятлари зарба тўлқинини ерга етиб бормасдан тарқалиб кетишига хизмат қилади. Иккинчиси эса "лов-боом" технологияси асосида қурилган янги авлод самолётларини қўллашдир. Бу турдаги ҳаво кемалари зарба тўлқинини максимал даражада пасайтириш учун махсус аэродинамик шаклга эга бўлади.

Янги авлод лайнерлари: Боом Суперсоник ва NASA лойиҳалари

Ҳозирда Боом Суперсоник компанияси ушбу йўналишда етакчилик қилмоқда. Феврал ойида компаниянинг ХБ-1 экспериментал самолёти 1,12 Max тезликда парвоз қилиб, ер юзасидаги датчикларда ҳеч қандай товуш зарбасини қайд этмади. Компания мутахассисларининг ҳисоб-китобларига кўра, келажакдаги Овертуре йўловчи лайнери 1,3 Max тезликда "шовқинсиз" учиш режими орқали трансконтинентал рейслар вақтини камида бир ярим соатга қисқартира олади.

Шунингдек, NASA агентлиги Lockheed Martin билан ҳамкорликда Қуесст дастурини амалга оширмоқда. Ушбу лойиҳа доирасида яратилган X-59 самолёти ўзининг ўта узун бурун қисми билан анъанавий қаттиқ зарбани юmsҳоқ "тирсиллаш" овозига айлантиришга мўлжалланган. Июн ойида товуш тўсиғини муваффақиятли босиб ўтган ушбу аппарат яқин вақт ичида АҚШнинг турли ҳудудлари узра синов парвозларини давом эттиради.

Гарчи технологик ютуқлар яққол кўзга ташланаётган бўлса-да, серияли товушдан тез учувчи лайнерлар пайдо бўлиши учун ҳали анча йиллар керак бўлади. АҚШда янги турдаги фуқаро самолётини сертификатлаш жараёни одатда 5 йилдан 9 йилгача вақт олади, бутун бошли платформани ишлаб чиқиш эса ўн йилликдан кўпроқ муддатни талаб этиши мумкин. Шунга қарамай, йирик авиаширкатлар аллақачон навбатга туришган: United Airlines 15 та, Американ Аирлинес эса 20 та Овертуре самолётига олдиндан буюртма бериб бўлган.