Те Ланцет: мРНК вакциналарининг хавфсизлиги ва самарадорлиги тўлиқ исботланди

Дунёнинг энг нуфузли тиббий нашрларидан бири бўлган Те Ланцет журналида эълон қилинган кенг кўламли илмий шарҳ мРНК (матрицали РНК) технологиясига асосланган вакциналарнинг хавфсизлиги ва юқори самарадорлигини яна бир бор тасдиқлади. Канада, Буюк Британия, АҚШ ва Гонгконглик олимлар жамоаси томонидан ўтказилган ушбу тадқиқот пандемия давридан буён тўпланган миллиардлаб дозалар ҳақидаги маълумотларни таҳлил қилиб чиқди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Тадқиқот муаллифлари мРНК технологиясининг ишлаш механизмини батафсил тушунтириб ўтишган. Ушбу вакциналар ҳужайраларга вирусли оқсилнинг кичик бир қисмини ишлаб чиқариш бўйича „кўрсатма“ беради, бу эса иммун тизимини хавфга олдиндан тайёрлайди. Муҳими шундаки, мРНК молекуласи вазифасини бажаргач, организмда тезда парчаланиб кетади ва ҳеч қандай из қолдирмайди.

Генетик ўзгаришлар ҳақидаги асоссиз хавотирлар

Илмий ишда жамиятда кенг тарқалган энг катта қўрқинчлардан бири — мРНК вакциналарининг инсон ДНК сига таъсир қилиши ҳақидаги гап-сўзлар мутлақо рад этилган. Олимларнинг таъкидлашича, технологиянинг ишлаш тамойили ҳужайра ядросига киришни ёки геном билан ўзаро алоқага киришишни назарда тутмайди. Бу эса вакциналарнинг генетик даражада хавфсиз эканлигини англатади.

Британия Колумбияси университети биомуҳандиси Анна Блекни бошчилигидаги гуруҳ мРНК платформасининг афзалликлари сифатида қуйидагиларни санаб ўтди:

• Вакциналарни ишлаб чиқиш муддатининг қисқалиги;
• Ишлаб чиқаришни тезкорлик билан кенгайтириш имконияти;
• Кучли ва барқарор иммун жавобининг шаклланиши.

Ножўя таъсирлар ва келажакдаги имкониятлар

Те Ланцет шарҳида ножўя таъсирлар ҳам очиқ баён этилган. Камдан-кам ҳолларда аллергик реакциялар ва миокардит (юрак мушагининг яллиғланиши) ҳолатлари кузатилгани қайд этилган. Бироқ, бу ҳолатлар асосан ёш эркакларда учраган ва аксарият вазиятларда қайтувчан характерга эга бўлиб, оддий тиббий назорат остида ўтиб кетган. Олимларнинг хулосасига кўра, вакцина келтирадиган фойда — оғир касалланиш, госпитализация ва ўлим хавфининг камайиши — юзага келиши мумкин бўлган кам сонли хатарлардан анча юқори.

Бугунги кунда мРНК технологияси фақатгина КОВИД-19 билан чекланиб қолмаяпти. Тадқиқотчилар ушбу платформадан онкология соҳасида фойдаланиш устида фаол иш олиб бормоқдалар. Хусусан, саратон ҳужайраларининг индивидуал мутацияларига қарши курашувчи шахсийлаштирилган вакциналар яратиш тиббиётнинг янги босқичи бўлиши кутилмоқда.

Ўзбекистонда ҳам пандемия даврида мРНК туридаги вакциналардан (масалан, Пфизер/БиоНТеч) кенг фойдаланилганини ҳисобга олсак, ушбу халқаро тадқиқот натижалари маҳаллий соғлиқни сақлаш тизими ва аҳоли учун ҳам муҳим аҳамиятга эга. Бу каби шаффоф ва илмий асосланган маълумотлар замонавий тиббий технологияларга бўлган ишончни мустаҳкамлашга хизмат қилади.