Telegram ўз доменини сақлаб қолиш учун VPN-сервис каналини ўчириб ташлади

Telegram мессенжери кибержиноятчиликка алоқадор бўлган VPN-сервиснинг расмий каналини бутунлай ўчириб юборди. Ушбу кескин чорага t.me доменининг блокланиш хавфи остида қолгани сабаб бўлган. Domain.me компанияси (Черногорияга тегишли .ме домен зонаси оператори) хабарига кўра, мессенжернинг асосий қисқартма ҳаволаси ҳисобланган ушбу домен АҚШ санкциялари туфайли вақтинча тўхтатиб қўйилган эди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Муаммо АҚШ Молия вазирлигининг Хорижий активларни назорат қилиш бошқармаси (ОФАК) томонидан эълон қилинган чекловлар рўйхати билан боғлиқ. Мазкур рўйхатга ноқонуний фаолият юритувчи VPN-сервиснинг Telegram'даги канали ҳаволаси киритилган. Натижада, ушбу ҳавола таркибида t.me домени мавжуд бўлгани учун бутун бир домен зонаси оператори томонидан хизмат кўрсатиш тўхтатилган.

Кибержиноятчиларнинг севимли воситаси

Гап 2014-йилдан буён фаолият юритиб келган ва яширин форумларда фаол тарғиб қилинган аноним VPN-сервис ҳақида бормоқда. Ушбу сервис фойдаланувчиларнинг ҳаракатлари ҳақида ҳеч қандай журнал (лог) юритмаслиги ва ҳуқуқ-тартибот идоралари билан ҳамкорлик қилмаслиги билан танилган эди. Айнан шу хусусиятлари туфайли у кибержиноятчилар орасида оммалашган.

АҚШ ва Европа ҳуқуқ-тартибот идоралари маълумотларига кўра, ушбу сервис инфратузилмасидан камида 25 та йирик хакерлик гуруҳи фойдаланган. Хусусан, товламачилик дастурлари (рансомваре) ёрдамида ҳужум уюштирувчи гуруҳлар ўз операцияларини яширишда ушбу воситага таянган. 2024-йилнинг май ойида ФҚБ ва Европа полицияси ҳамкорлигида ўтказилган операция натижасида мазкур сервис фаолиятига чек қўйилган эди.

Доменнинг қайта тикланиши

Мессенжер маъмурияти санкцияга тушган канални ўчиргач, Domain.me оператори t.me доменининг иш фаолиятини қайта тиклади. Аввалроқ, тақиқланган ресурсга олиб борувчи ҳавола мавжудлиги сабабли домен блок ҳолатига туширилган эди. Telegram учун бу жуда муҳим масала, чунки t.me домени фойдаланувчилар, каналлар ва ботларга қисқа ҳавола беришда асосий восита ҳисобланади.

Ушбу ҳолат Telegram каби йирик платформалар учун халқаро санкциялар ва ҳуқуқий талабларга риоя қилиш қанчалик муҳимлигини яна бир бор кўрсатди. Ўзбекистонлик фойдаланувчилар учун ҳам бу янгилик аҳамиятли, чунки мессенжер ичидаги кўплаб сервислар ва оммавий каналлар айнан t.me префикси орқали ишлайди. Агар домен тўлиқ блокланганида, мессенжернинг ташқи ҳаволалар тизими бутунлай ишдан чиқиши мумкин эди.

Ҳозирда Telegram ва t.me домени одатдаги режимда ишламоқда. Мессенжер жамоаси келгусида бундай ҳолатлар такрорланмаслиги учун санксион рўйхатлардаги контентни янада қаттиқроқ назорат қилиши кутилмоқда. ixbt.com маълумотларига кўра, бу каби блокировкалар технологик гигантлар ва давлатлараро тартибга солувчи органлар ўртасидаги муносабатларнинг янги босқичини англатади.