Астанада ҳаво таксиси учди: навбатда нима бўлади?

Қозоғистон пойтахти осмонида илк бор йўловчи ташишга мўлжалланган электр ҳаво таксиси намойиш парвозини амалга оширди. Бир учувчи ва беш йўловчига мўлжалланган аппарат 200 километргача учиши мумкин — аммо бу ҳали Астана кўчалари узра мунтазам ҳаво қатнови бошланди дегани эмас.

Янги транспорт турини кундалик хизматга айлантириш учун қонуннинг ўзи камлик қилади. Мамлакат олдида сертификатлаш, хавфсизлик, вертипортлар ва рақамли ҳаво ҳаракатини бошқариш тизимини яратишдек катта вазифалар турибди.

Пойтахтдаги илк парвоз қаерда ўтказилди?

Намойиш парвози 24 июль куни Астанадаги «Қазанат» от пойгаси майдонида, «Келажак ўйинлари — 2026» халқаро турнири дастури доирасида ташкил этилди.

Тадбир Қозоғистоннинг Alatau Advance Air Group Ltd. компанияси ва Хитойнинг AutoFlight ишлаб чиқарувчиси ҳамкорлигида ўтказилди. Осмонга AutoFlight Prosperity русумли электр вертикал учиш ва қўниш аппарати — eVTOL кўтарилди.

Астанадаги парвоз Қозоғистон пойтахтида ўтказилган биринчи ҳаво таксиси намойиши бўлди.

Хавфсизлик талабларига мувофиқ, синов пайтида аппарат бортида йўловчилар бўлмаган. Ташкилотчилар буни янги ҳаво кемасининг парвоз хусусиятлари ва тизимлар ишончлилигини баҳолаш учун қўлланадиган стандарт амалиёт сифатида изоҳлади.

Ҳаво таксиси нималарга қодир?

Намойиш этилган AutoFlight Prosperity олти кишилик салонга эга:

• бир нафар учувчи;

• беш нафар йўловчи;

• максимал тезлик — соатига 200 километргача;

• бир қувватланишдаги масофа — 200 километргача;

• электр двигателлари сони — 13 та.

Аппарат одатдаги учиш-қўниш йўлагига муҳтож эмас: у тик кўтарилиб, белгиланган баландликка етгач самолёт каби олдинга ҳаракатланади. Ишлаб чиқарувчи ва ташкилотчилар унинг анъанавий ҳаво кемаларига нисбатан анча паст шовқинда ишлаши ҳамда парвоз пайтида тўғридан-тўғри карбонат ангидрид чиқармаслигини таъкидламоқда.

Бу хусусиятлар келажакда ҳаво таксисидан шаҳарлараро қисқа қатновлар, сайёҳлик йўналишлари, тезкор юк етказиш, тиббий ёрдам ва фавқулодда вазиятларда фойдаланиш имконини бериши мумкин.

Лойиҳа 1,5 йилда қандай босқичга етди?

AAAG раҳбари Сергей Хегайнинг айтишича, жамоа бир ярим йил ичида халқаро тажрибани ўрганишдан инфратузилма қуриш ва реал намойиш парвозларини ташкил этишгача бўлган йўлни босиб ўтган.

Унинг таъкидлашича, ҳаво таксисининг ўзи янги тизимнинг фақат бир қисми ҳисобланади. Тўлиқ шаҳар ҳаво мобиллигини ишга тушириш учун қуйидагилар зарур:

• ҳаво таксилари қўнадиган вертипортлар;

• рақамли парвоз бошқаруви;

• ҳаво ҳаракатини мувофиқлаштириш тизими;

• техник хизмат кўрсатиш марказлари;

• сертификатлаш ва хавфсизлик стандартлари;

• учувчи, муҳандис ва операторларни тайёрлаш.

«Бу ҳаво операторлари, рақамли платформалар, техник хизмат, аппаратларни йиғиш, эҳтиёт қисмлар ишлаб чиқариш ва дастурий таъминотни бирлаштирадиган янги юқори технологияли саноатдир», — деди Сергей Хегай.

Демак, лойиҳа битта футуристик аппаратни учириш билан чекланмайди. Режа бутунлай янги транспорт ва технология экотизимини шакллантиришни кўзда тутмоқда.

Қозоғистон ҳаво таксилари учун қонун қабул қилди

Қозоғистон президенти Қосим-Жомарт Тоқаев 2026 йил 24 июнда илғор транспорт технологияларини тартибга солувчи қонунни имзолади.

Ҳужжатда илк бор:

• eVTOL аппаратларининг ҳуқуқий мақоми;

• вертипортларнинг ишлаш тартиби;

• шаҳар ва минтақавий ҳаво мобиллиги тушунчалари;

• ишлаб чиқарувчи ва операторларни сертификатлаш;

• учувчисиз ҳаво ҳаракатини рақамли бошқариш;

• киберхавфсизлик талаблари белгиланди.

Янги ҳуқуқий база технологияни экспериментал намойишлардан амалий бозорга олиб чиқиш учун замин яратади. Бироқ ҳар бир аппарат ва оператор барибир алоҳида сертификатдан ўтиши, парвоз йўналишлари эса хавфсизлик талабларига мослаштирилиши керак.

Бу Қозоғистондаги биринчи синов эмас

Мамлакатда ҳаво таксисининг илк намойиш парвози 19 май куни Алатау шаҳрида ўтказилган эди. У ерда Қозоғистоннинг биринчи тўлиқ вертипорти ва UAM Center Eurasia шаҳар ҳаво мобиллиги маркази барпо этилмоқда.

Астанадаги парвоз эса технологияни мамлакат пойтахтида кенг жамоатчиликка кўрсатган навбатдаги босқич бўлди. AAAG ва AutoFlight ўртасида яна 50 та V2000 ва V5000 туркумидаги eVTOL аппаратларини етказиб бериш бўйича меморандум ҳам имзоланган.

Ҳаво таксисида қачон учиш мумкин бўлади?

Ҳозирча Қозоғистонда тижорий ҳаво таксиси қатновлари бошланадиган аниқ сана эълон қилинмаган. Намойиш парвози технология ишлаётганини кўрсатди, аммо йўловчи ташиш учун яна бир нечта босқичдан ўтиш лозим:

• аппаратни маҳаллий сертификатлаш;

• вертипортлар тармоғини қуриш;

• хавфсиз парвоз йўлакларини белгилаш;

• об-ҳаво ва фавқулодда вазиятлар тартибини ишлаб чиқиш;

• учувчилар ва техник ходимларни тайёрлаш;

• хизмат нархи ва суғурта механизмларини белгилаш.

Шу сабаб Астана осмонидаги парвозни тайёр транспорт хизмати эмас, келажак тизимининг биринчи очиқ намойиши деб баҳолаш тўғрироқ.

Бир пайтлар смартфон ҳам фантастикадек туюлган. Энди навбат тирбандлик устидан учиб ўтишга келмоқда — фақат қонун, хавфсизлик ва инфратузилма технология тезлигига етиб олса бўлди.