Хитой олимлари Ойнинг энг батафсил глобал геологик харитасини яратди

Хитойлик олимлар Ой сиртининг 1:5 000 000 масштабга эга бўлган энг мукаммал ва батафсил глобал геологик харитасини тақдим этди. Ушбу улкан лойиҳа мамлакатнинг «Чанъе» дастури ҳамда бошқа халқаро ой миссиялари давомида тўпланган энг сўнгги маълумотлар асосида якунига етказилди. "Хинҳуа" ахборот агентлиги хабар қилишича, янги харита келгусида Ойда илмий-тадқиқот станциясини барпо этиш, қўниш майдонларини аниқ танлаш ва табиий йўлдошни ўрганиш бўйича стратегик режаларни тузишда асосий манба бўлиб хизмат қилади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ҳажми тахминан 280 × 120 сантиметрни ташкил этувчи мазкур ноёб харита ўз ичига 13 мингдан ортиқ зарбали кратерлар ва 81 та улкан ҳавзани қамраб олган. Шунингдек, унда 14 хил геологик тузилмалар ҳамда 17 турдаги тоғ жинслари аниқ таснифланган. Мутахассислар бундай кенг қамровли таснифлаш ишлари Ойнинг ички тузилиши ва эволюциясини тушунишда муҳим қадам эканини таъкидламоқда.

Ой геологик тарихининг янги хронологияси

Лойиҳанинг энг муҳим илмий натижаларидан бири бу Ойнинг геологик вақт шкаласи янгилангани бўлди. Мазкур тизим сайёрамиз табиий йўлдоши сиртидаги қатламлар ва структураларни унинг тарихидаги маълум даврлар билан боғлаш имконини беради. Хусусан, олимлар замонавий маълумотларга таяниб, геологик даврлар бошланиш саналарига аниқлик киритишди:

• Эйткен даврининг бошланиши бундан 4,33 миллиард йил муқаддам деб баҳоланмоқда;
• Нектар даври бундан 4,17 миллиард йил аввал бошланган;
• Имбрий даврининг бошланиши эса 3,92 миллиард йил олдинги даврга тўғрилаштирилди.

Бундан ташқари, мазкур харита тарихда илк бор Ойнинг кечки геологик қатламларининг янада батафсил глобал таснифини тақдим этади. Бу эса илмий ҳамжамиятга Ой қобиғининг шаклланиш босқичларини яхшироқ тушуниш имконини беради.

Минерал таркиби ва чуқур қатламлар таҳлили

Муаллифлар янги харитани яратишда минерал таркиб бўйича юқори аниқликдаги хариталар ҳамда энг сўнгги космик миссиялар натижаларидан кенг фойдаланишди. Хусусан, «Чанъе-4» ва «Чанъе-6» аппаратлари олиб борган кузатувлар Ойнинг энг йирик зарбали тузилмаси бўлган Жанубий қутб — Эйткен ҳавзасида габбро-норит жинслари мавжудлигини аниқлаш имконини берди. Олинган бу маълумотлар Ой қаърининг чуқур тузилиши ҳамда унинг моддий таркиби ҳақида қимматли илмий хулосалар чиқаришга йўл очади.

Шунчалик йирик масштабдаги харита учун мутахассислар мутлақо янги геологик объектларни акс эттириш тизимини ишлаб чиқишди. Турли тузилмалар учун харита ўқилишини сақлаб қолган ҳолда, илмий аҳамиятга молик йирик объектларни ҳам бир вақтнинг ўзида кўрсатиш имконини берувчи минимал ўлчамлар белгиланди. Хитойлик тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, ушбу харита келгусида Ой сиртини ва унинг қаърини тадқиқ этишга қаратилган барча халқаро ва миллий космик дастурлар учун мустаҳкам пойдевор вазифасини бажаради.