Haydovchilar diqqatiga: motor moyi, korobka moyi va antifriz qachon almashtirilishi kerak?

Avtomobilning uzoq xizmat qilishi faqat uni qanday haydashga emas, balki moy va texnik suyuqliklarni o‘z vaqtida almashtirishga ham bog‘liq. Ayrim suyuqliklarni kech almashtirish qimmat ta’mirga sabab bo‘lishi mumkin, boshqalarini esa keragidan erta almashtirish ortiqcha xarajat keltiradi. Unda motor moyi, uzatmalar qutisi moyi, tormoz suyuqligi, antifriz va rul boshqaruvi moyini qachon yangilash kerak?

Avtomobil egalari orasida «motor moyini har 5 ming kilometrda almashtirish shart» yoki «korobka moyi umrbod xizmat qiladi» degan qarashlar uchraydi. Ammo har ikki fikr ham barcha mashinalar uchun birdek to‘g‘ri emas.

Almashtirish muddati avtomobilning markasi, ishlab chiqarilgan yili, dvigatel turi, qo‘llaniladigan suyuqlik spetsifikatsiyasi va ekspluatatsiya sharoitiga bog‘liq. Quyidagi muddatlar umumiy yo‘riq sifatida beriladi. Aniq intervalni esa avtomobilning foydalanish qo‘llanmasidan tekshirish kerak.

1. Motor moyi: eng ko‘p e’tibor talab qiladigan suyuqlik

Motor moyi dvigatel ichidagi harakatlanuvchi qismlarni moylaydi, ishqalanishni kamaytiradi, issiqlikni tarqatishga va ifloslanishni nazorat qilishga yordam beradi. Vaqt o‘tishi va dvigatel ishlashi davomida moyning xususiyatlari o‘zgarishi mumkin.

Qachon almashtirish kerak?

• Ko‘plab avtomobillarda motor moyi taxminan har 5 000–10 000 kilometrda almashtiriladi.

• Ayrim zamonaviy avtomobillarda ishlab chiqaruvchi belgilagan interval 10 000–15 000 kilometr yoki undan ham ko‘proq bo‘lishi mumkin.

• Masofa kam bosilsa ham, vaqt bo‘yicha belgilangan muddatga amal qilish kerak. Ko‘p modellarda bu 6–12 oy oralig‘ida bo‘ladi, ammo aniq muddat farq qiladi.

Bu raqamlar universal qoida emas. Masalan, qisqa masofalarda tez-tez harakatlanish, tirbandlikda uzoq turish, changli yo‘llarda yurish va og‘ir sharoitda ekspluatatsiya qilish moyni ertaroq almashtirishni talab qilishi mumkin.

Moyni almashtirganda moy filtrini ham ishlab chiqaruvchi tavsiyasiga muvofiq yangilash muhim. Shuningdek, dvigatel uchun mos qovushqoqlik va spetsifikatsiyadagi moy tanlanishi kerak.

2. Korobka moyi: kechiktirish qimmatga tushishi mumkin

Uzatmalar qutisidagi moy yoki maxsus transmissiya suyuqligi mexanizmlarning ishqalanuvchi qismlarini himoya qiladi, issiqlikni tarqatadi va avtomatik uzatmalar qutisida gidravlik jarayonlarni ta’minlaydi.

Biroq mexanik, avtomatik, variator va ikki muftali uzatmalar qutisida bir xil suyuqlik ishlatilmaydi. Ularning almashtirish muddatlari ham farq qiladi.

Umumiy yo‘nalish sifatida:

• Ayrim avtomatik uzatmalar qutisida moy taxminan 60 000–100 000 kilometr oralig‘ida almashtirilishi mumkin.

• Mexanik uzatmalar qutisida ham almashtirish intervali avtomobil modeliga qarab belgilanadi.

• Variator va ikki muftali transmissiyalarda faqat ishlab chiqaruvchi ko‘rsatgan maxsus suyuqlikdan foydalanish kerak.

• Ayrim zamonaviy transmissiyalarda rejali almashtirish talablari boshqacha bo‘lishi mumkin. Shuning uchun «korobka moyi umrbod almashtirilmaydi» degan gapni barcha avtomobillarga tatbiq etib bo‘lmaydi.

Agar uzatmalar almashganda silkinish, kechikish, g‘alati shovqin yoki moyning kuygan hidi paydo bo‘lsa, navbatdagi rejali xizmat muddatini kutmasdan mutaxassisga murojaat qilish lozim. Bunday belgilar faqat moy eskirganini emas, boshqa nosozliklarni ham anglatishi mumkin.

3. Tormoz suyuqligi: xavfsizlikka bevosita ta’sir qiladi

Tormoz suyuqligi pedalga bosilganda hosil bo‘lgan bosimni tormoz mexanizmlariga uzatadi. Uning xususiyatlari yomonlashsa, tormoz tizimining ishlashiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Ko‘p avtomobillarda tormoz suyuqligini taxminan har ikki yilda almashtirish tavsiya etiladi. Biroq ayrim modellarda boshqa muddat belgilangan bo‘lishi mumkin. Shu sababli avtomobil qo‘llanmasidagi talabga amal qilish kerak.

Quyidagi belgilarga e’tibor bering:

• tormoz pedali odatdagidan yumshoq bo‘lib qolishi;

• tormozlash samarasi pasayishi;

• suyuqlik sathining tushishi;

• tormoz tizimida ogohlantiruvchi chiroq yonishi.

Tormoz suyuqligi sathi pasaygan bo‘lsa, uni shunchaki to‘ldirish bilan cheklanmang. Bu tormoz kolodkalari yeyilishi yoki tizimda suyuqlik sizib chiqishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Tormozlashda muammo sezilsa, avtomobilni haydashni davom ettirmasdan, xavfsiz tarzda texnik yordam olish kerak.

4. Antifriz: faqat qishda emas, yozda ham muhim

Antifriz yoki sovitish suyuqligi dvigatel haroratini me’yorda ushlab turishga, sovitish tizimini korroziyadan himoya qilishga va past haroratda suyuqlikning muzlab qolish xavfini kamaytirishga yordam beradi.

Uni almashtirish muddati ishlatiladigan suyuqlik turi va avtomobil konstruksiyasiga bog‘liq. Ayrim turlar taxminan har 2–3 yilda, boshqa uzoq xizmat qiluvchi turlar esa 5 yildan keyin yoki muayyan yurish masofasida almashtirilishi mumkin. Ba’zi avtomobillarda birinchi almashtirish muddati yanada uzoq bo‘ladi.

Shuning uchun faqat suyuqlikning rangiga qarab qaror chiqarish to‘g‘ri emas. Rang uning kimyoviy tarkibi yoki boshqa turdagi antifriz bilan mosligini kafolatlamaydi.

Muhim qoidalar:

• Antifriz sathini dvigatel to‘liq soviganida tekshiring.

• Qizib turgan dvigatel radiatori yoki kengaytirish bachogi qopqog‘ini ochmang: qaynoq suyuqlik va bug‘ og‘ir kuyishga sabab bo‘lishi mumkin.

• Turli antifrizlarni faqat rangiga qarab aralashtirmang.

• Suyuqlik tez-tez kamaysa, sizib chiqish yoki boshqa nosozlik bor-yo‘qligini tekshirtiring.

Dvigatel harorati ko‘tarilib ketishi, sovitish suyuqligining tez kamayishi yoki tizimdan bug‘ chiqishi kuzatilsa, buni oddiy holat deb qabul qilmang.

5. Rul boshqaruvi moyi: hamma mashinada ham mavjud emas

Bu yerda muhim farq bor: gidravlik rul kuchaytirgichi bo‘lgan avtomobillarda maxsus rul suyuqligi ishlatiladi. Elektr rul kuchaytirgichida esa odatda bunday suyuqlik bo‘lmaydi.

Gidravlik tizimda moyni almashtirish muddati avtomobil modeli va ishlab chiqaruvchining tavsiyasiga bog‘liq. Ayrim modellarda rejali almashtirish belgilangan, boshqalarida esa suyuqlikni tekshirish va zaruratga qarab xizmat ko‘rsatish talab qilinadi.

Quyidagi holatlarga e’tibor bering:

• rulni burish og‘irlashishi;

• burish paytida g‘uvillash yoki boshqa g‘ayrioddiy shovqin paydo bo‘lishi;

• bachokdagi suyuqlik sathi pasayishi;

• tizimda moy sizishi.

Bunday belgilar paydo bo‘lsa, faqat moyni almashtirish yetarli bo‘lmasligi mumkin. Nasos, shlanglar yoki boshqa qismlarni ham tekshirish kerak. Tizimga faqat ishlab chiqaruvchi talab qilgan turdagi suyuqlik quyilishi lozim.

Haydovchilar uchun qisqa eslatma

Quyidagi jadvalda keng tarqalgan umumiy yo‘nalishlar jamlangan. Ular avtomobil qo‘llanmasidagi aniq talablar o‘rnini bosmaydi.

Avtomobilga ortiqcha xarajat qilmaslik uchun 4 ta qoida

Birinchisi — servis daftarchasini saqlang. Moy va filtrlar qachon almashtirilganini, avtomobilning o‘sha paytdagi yurish masofasini yozib boring.

Ikkinchisi — faqat kilometrga qaramang. Ayrim suyuqliklar yurish masofasidan tashqari vaqt o‘tishi bilan ham o‘z xususiyatlarini yo‘qotadi.

Uchinchisi — sifatsiz yoki nomos suyuqlikdan foydalanmang. Qadog‘idagi rang yoki umumiy nom emas, avtomobil talab qilgan spetsifikatsiya muhim.

To‘rtinchisi — nosozlik belgilarini e’tiborsiz qoldirmang. Suyuqlik sathining pasayishi, sizish, shovqin yoki haroratning ko‘tarilishi navbatdagi almashtirish muddatini kutish uchun sabab emas.

Xulosa

Avtomobilga o‘z vaqtida texnik xizmat ko‘rsatish motor, uzatmalar qutisi, tormoz va sovitish tizimlarining ishonchli ishlashiga yordam beradi. Ammo barcha mashinalar uchun yagona almashtirish jadvali mavjud emas.

Eng to‘g‘ri yo‘l — avtomobilning foydalanish qo‘llanmasida ko‘rsatilgan muddatlarga amal qilish, suyuqlik sathini muntazam tekshirish va nosozlik belgilarini kechiktirmasdan bartaraf etish. Bu nafaqat ortiqcha ta’mir xarajatlarining oldini olishga, balki yo‘ldagi xavfsizlikni ta’minlashga ham xizmat qiladi.