Foto: Reuters / Eron oliy rahbari va prezidenti idoralari joylashgan bino shanba tongidagi hujumdan keyin
AQSH va Isroilning Eronga qarshi amalga oshirgan hujumi atrofida yangi va o‘ta diqqatga sazovor tafsilotlar ochilmoqda. The New York Times nashri, operatsiyadan xabardor manbalarga tayanib, hujum arafasida AQSH Markaziy razvedka boshqarmasi eng asosiy nishon — Eron oliy rahbari Ali Xominaiyning qayerda ekaniga alohida e’tibor qaratganini yozdi. Reuters ham shu mazmundagi manbali ma’lumotni keltirib, AQSH razvedkasi Xominaiyning joylashuvi haqida aniq ma’lumot olganini xabar qildi.
Xabarlarga ko‘ra, AQSH Markaziy razvedka boshqarmasi (CIA) bir necha oy davomida Xominaiyning harakatlanish tartibi, xavfsizlik yo‘nalishlari va ehtimoliy uchrashuv joylari haqida ma’lumot to‘plagan. Manbalar aytishicha, so‘nggi pallada Eron yuqori rahbariyati 28-fevral kuni Tehron markazidagi hukumat va xavfsizlik idoralari joylashgan hududda yig‘ilishi haqida xabar kelgan. Eng muhimi, razvedka bu yig‘ilish paytida Ali Xominaiyning ham shu atrofda bo‘lishini “yuqori aniqlik” bilan belgilagani aytilmoqda. Bu da’volar asosan NYT manbalariga tayanadi; rasmiy AQSH idoralari buning barcha tafsilotlarini ochiq tasdiqlagani yo‘q.
Ana shu ma’lumot AQSH va Isroil uchun juda katta imkoniyat sifatida baholangan. Chunki bu orqali bir vaqtning o‘zida Eronning siyosiy-xavfsizlik elitasi to‘plangan nuqtaga ham, oliy rahbarga yaqin joylashuvga ham zarba berish imkoni paydo bo‘lgan. Reuters’ning yozishicha, hujum avval boshqacha vaqtga rejalashtirilgan bo‘lishi mumkin, ammo yuqori rahbariyatning yig‘ilishi haqidagi yangilangan razvedka ma’lumotlari operatsiya sur’ati va vaqtiga ta’sir qilgan.
Matnda tilga olinganidek, ushbu yig‘inda Eronning eng yuqori martabali amaldorlari — harbiy va xavfsizlik blokidagi bir qator shaxslar ishtirok etishi kutilgan. Keyinchalik ayrim yirik ismlar bo‘yicha o‘lim haqidagi xabarlar haqiqatdan ham rasmiy yoki yarim rasmiy manbalarda tasdiqlana boshladi. Xususan, Reuters va boshqa manbalar Muhammad Pakpurning halok bo‘lganini yozdi, Eronga yaqin ayrim axborot manbalari esa Ali Shamxoniy bo‘yicha ham shunday ma’lumot berdi.
Hujumning o‘zi ham oddiy emas, aniq hisob-kitob asosida uyushtirilgan operatsiya sifatida tasvirlanmoqda. Manbalarga ko‘ra, nisbatan kam sonli, ammo uzoq masofaga ucha oladigan va yuqori aniqlikda zarba beruvchi qurollar bilan jihozlangan samolyotlar jalb qilingan. Zarba bir vaqtning o‘zida Tehronning bir nechta nuqtasiga berilgani aytilmoqda. Reuters bu hujumni Eron rahbariyatining ichki doirasi yig‘ilgan paytga mos kelgan, yuqori darajada muvofiqlashtirilgan amaliyot sifatida tasvirlaydi.
Bu voqea Eron uchun kutilmagan va og‘ir zarba bo‘ldi. NYT manbalari va Reuters’dagi izohlarga ko‘ra, Tehron urush xavfini anglab turgan bo‘lsa-da, aynan shunday tezkor va maqsadli hujum ssenariysiga qarshi yetarli darajada ehtiyot choralari ko‘rmagan. Boshqacha aytganda, AQSH–Isroil razvedka hamkorligi va ma’lumot almashinuvi hujumning eng kuchli tomoniga aylangan, Eron esa shu nuqtada jiddiy ochiq qolgan.
Manbalar yana bir muhim jihatni ham tilga olmoqda: zarbalar faqat oliy rahbarga yaqin doira bilan cheklanmagan, balki Eron razvedka tizimining yuqori bo‘g‘iniga ham yo‘naltirilgan bo‘lishi mumkin. Bu da’vo hali barcha detallari bilan mustaqil tasdiqlanmagan, ammo NYTga tayangan bir qator nashrlar Eron razvedka rahbariyati joylashgan nuqtalar ham nishon olinganini yozmoqda. Shuning uchun bu qismni hozircha ehtiyotkorlik bilan qabul qilish to‘g‘riroq.
Qisqasi, hozirgi manzara shuni ko‘rsatmoqda: bu hujum shunchaki harbiy zarba emas, balki bir necha oylik kuzatuv, yuqori aniqlikdagi razvedka va AQSH–Isroil o‘rtasidagi yaqin muvofiqlashuv natijasi sifatida baholanmoqda. Agar kelgusi soatlarda yana yangi tasdiqlar chiqsa, bu operatsiya Yaqin Sharqdagi so‘nggi yillarning eng muhim va eng og‘ir razvedka-harbiy amaliyotlaridan biri sifatida tarixga kirishi mumkin.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
