Adabiyot olamining yorqin yulduzi Aleksandr Pushkinning fojiali oʻlimi hamon koʻplab bahs va munozaralarga sabab boʻlib keladi. 1837 yilda sodir boʻlgan mashhur dueldan soʻng, oʻsha davrning eng kuchli shifokorlari shoirning hayotini saqlab qolishga urinishgan, biroq natija bermagan. Shifokor va tibbiyot eksperti Aleksey Vodovozov zamonaviy ilm-fan nuqtayi nazaridan ushbu holatni tahlil qilib, nima uchun Pushkinning qutqarilishi oʻsha paytda imkonsiz boʻlganini tushuntirib berdi. Zamin.uz ushbu tibbiy tahlilning muhim tafsilotlarini taqdim etadi.
Jarohatning murakkabligi: Suyaklar va ichki aʼzolar talofati
Aleksey Vodovozovning taʼkidlashicha, Pushkin qornidan olgan jarohat shunchaki «oʻq tegishi» emas, balki organizm uchun halokatli zarba boʻlgan. Oʻsha davrda ishlatilgan katta oʻlchamli oʻqlar shoirning tos suyaklarini parchalab yuborgan.
Bundan tashqari, oʻq ichki aʼzolarga shikast yetkazishi natijasida qorin boʻshligʻida eng dahshatli asorat — najas peritoniti yuzaga kelgan. Ichki mikrofloraning bunday buzilishi va kuchli qon yoʻqotishi oʻsha vaqtdagi tibbiyot uchun yengib boʻlmas toʻsiq edi.
«Kiyimlar yara ichida»: Infeksiya oʻchogʻi
Oʻsha davr oʻqlarining oʻziga xos xususiyati shunda ediki, ular inson tanasiga kirganda oʻzi bilan birga tashqi va ichki kiyim boʻlaklarini ham yara ichiga sudrab kirgan. Bu esa yaraning zudlik bilan infeksiyalanishiga olib kelgan. Bugungi kunda oddiy tuyulgan «yarani ochish va tozalash» (debridmentasiya) amaliyoti 1837 yilda hali mavjud emas edi.
XIX asr tibbiyotining «ojiz» nuqtalari
Shifokorning fikricha, Pushkinni qutqarish uchun oʻsha paytda bir qancha muhim tibbiy kashfiyotlar yetishmas edi:
Antiseptikaning yoʻqligi: Ignaz Zemmelveys va Jozef Listerning sterillik borasidagi ishlari hali dunyo yuzini koʻrmagan edi.
Anesteziya va mushak boʻshashtiruvchilar: Efir narkozi va mushaklarni zaiflashtiruvchi dorilar boʻlmagani sababli, murakkab qorin boʻshligʻi jarrohlik amaliyotlarini oʻtkazishning imkoni yoʻq edi.
Reanimatsiya vositalari: Sunʼiy nafas oldirish apparatlari va zamonaviy reanimatsiya usullari paydo boʻlishiga hali yana kamida bir asr vaqt bor edi.
Xulosa: Oʻlim hukmi muqarrar edimi?
Aleksey Vodovozovning xulosasi keskin: oʻsha davr sharoitida bunday ogʻir jarohat olgan bemor uchun tibbiyotning boshqa varianti yoʻq edi. Bu amalda oʻlim jazosi bilan teng boʻlgan. Shoirning 48 soat davomida yashagani esa uning jismoniy jihatdan qanchalik chidamli boʻlganidan dalolat beradi.
Aziz mushtariylar, sizningcha, agar Pushkin bugungi kunda yashaganida va shunday jarohat olganida, zamonaviy tibbiyot uni saqlab qola olarmidi?
Dunyo tarixi va qiziqarli ilmiy tahlillarni Zamin.uz bilan birga kuzatib boring.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
