AQSH va Eron o‘rtasida ikki oydan ortiq vaqtdan beri davom etayotgan keskinlikni to‘xtatish bo‘yicha olib borilayotgan muzokaralarda hozircha sezilarli siljish kuzatilmayapti. Reuters ma’lumotiga ko‘ra, tomonlar o‘rtasidagi diplomatik harakatlar davom etayotgan bo‘lsa-da, mojaroni yumshatishga qaratilgan takliflarga aniq javob berilmagan.
Ayni paytda Qatarning suyultirilgan gaz tashuvchi tankeri Ho‘rmuz bo‘g‘ozi tomon harakatlanayotgani mintaqadagi vaziyatga yanada jiddiy tus berdi. Bu hudud jahon energetikasi uchun strategik ahamiyatga ega bo‘lgani sabab, u yerdagi har qanday harbiy yoki siyosiy keskinlik xalqaro bozorlarda xavotirni kuchaytiradi.
AQSH davlat kotibi Marko Rubio Vashington Tehrondan yangi takliflarga yaqin soatlarda javob kutayotganini ma’lum qilgan. Ammo oradan bir kun o‘tganiga qaramay, Eron tomonidan rasmiy munosabat bildirilmagan. Taklif, avvalo, mojaroni rasman to‘xtatishni, keyin esa yadro dasturi kabi eng bahsli masalalar bo‘yicha muzokaralarni boshlashni nazarda tutadi.
Shanba kuni Marko Rubio Mayami shahrida Qatar bosh vaziri Muhammad bin Abdurahmon al-Soniy bilan uchrashdi. AQSH Davlat departamentiga ko‘ra, muloqotda Yaqin Sharqda xavfsizlik va barqarorlikni ta’minlash, mintaqadagi xavfli jarayonlarni yumshatish hamda diplomatik yechim topish masalalari muhokama qilingan.
Shu kuni Qatarning suyultirilgan gaz tashuvchi tankeri Pokiston tomon yo‘l olgani va Ho‘rmuz bo‘g‘oziga kirgani ma’lum bo‘ldi. Manbalarning bildirishicha, ushbu harakat Qatar va Pokistonning vositachilik sa’y-harakatlarini qo‘llab-quvvatlash maqsadida Eron tomonidan ma’qullangan. Bu esa mintaqada diplomatik kanallar hali to‘liq yopilmaganini ko‘rsatadi.
Biroq so‘nggi kunlarda Ho‘rmuz bo‘g‘ozi atrofidagi vaziyat yana keskinlashdi. Eron ommaviy axborot vositalari Eron kuchlari va AQSH kemalari o‘rtasida mahalliy to‘qnashuvlar sodir bo‘lganini xabar qildi. AQSH harbiylari esa Eron bilan bog‘liq ikki kemani to‘xtatganini ma’lum qildi. Demak, bir tomonda muzokara haqida gap ketsa, ikkinchi tomonda harbiy harakatlar xavfi hamon saqlanib turibdi.
Eron mojaro boshlanganidan beri Ho‘rmuz orqali Eronga tegishli bo‘lmagan kemalar harakatini cheklab kelmoqda. Bu juda muhim nuqta. Chunki urushgacha dunyo neftining qariyb beshdan bir qismi aynan shu suv yo‘li orqali tashilgan. Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi har qanday cheklov neft va gaz bozoriga tez ta’sir qiladi.
Donald Tramp kelasi hafta Xitoyga tashrif buyurishi arafasida Vashingtonga mojaroni tezroq bartaraf etish bo‘yicha bosim ortib bormoqda. Energiya bozorlaridagi beqarorlik, tankerlar harakati va mintaqadagi harbiy xavf jahon iqtisodiyoti uchun yangi xavotirlarni yuzaga keltirmoqda.
Shu bilan birga, AQSH Eronga nisbatan sanksiyalarini yanada kengaytirdi. Yangi cheklovlar Eronning harbiy dron dasturlariga ko‘maklashgan bir qator kompaniyalar va shaxslarga nisbatan joriy etildi. Bu qaror Vashingtonning Tehronga bosimni diplomatik muzokaralar bilan bir vaqtda davom ettirayotganini anglatadi.
Hozirgi vaziyatda asosiy savol shunday: AQSH va Eron diplomatik yo‘l bilan kelishuvga erisha oladimi yoki Ho‘rmuz atrofidagi keskinlik yanada chuqurlashadimi? Mintaqada har bir harakat katta oqibatlarga olib kelishi mumkin. Shuning uchun bu yerda bir noto‘g‘ri qadam nafaqat ikki davlat, balki butun jahon energetika bozori uchun og‘ir signal bo‘lishi ehtimoldan xoli emas.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
