Koinot cheksiz takrorlanadimi?: Olimlar tarixning qayta boshlanishini hisoblab chiqdi

Insoniyat tarixi, biz yashayotgan Yerdagi barcha suhbatlar, qabul qilingan qarorlar va har bir lahzamiz oldin ham milliardlab marta yuz bergan va kelajakda ham xuddi shunday aniqlikda qaytariladimi? AQSHning nufuzli Jons Hopkins universiteti fizik-nazariyotchisi, kvant fizikasi va kosmologiya bo‘yicha taniqli tadqiqotchi Shon M. Kerroll (Sean M. Carroll) va uning hamkasblari Koinot tarixi qanday sharoitlarda zarracha farqsiz aynan takrorlanishi mumkinligini matematik modellar asosida hisoblab chiqdi.

Fiziklarning inqilobiy nazariyasiga ko‘ra, biz bilgan «Katta portlash» (Big Bang) ortidan qachondir barcha materiya va vaqtni boshlang‘ich nuqtasiga qaytaruvchi «Katta siqilish» (Big Crunch) sodir bo‘lishi kerak. Ushbu kvant modeli cheksiz koinot halqasini nazarda tutib, insonlarda tez-tez uchraydigan sirli «dejavyu» holati — «men bu voqeani qachondir aynan shunday yashab o‘tganman» degan hissiyot shunchaki miya o‘yini emas, balki cheksiz takrorlanayotgan kosmik sikllar aks-sadosi bo‘lishi mumkinligi haqidagi hayratlanarli savolni kun tartibiga chiqarmoqda.

«Katta siqilish, cheksiz kosmik halqa va dejavyu jumbog‘i»: 5 ta asosiy ilmiy fakt

Shon Kerroll jamoasining kvant gipotezasi bo‘yicha eng muhim tahliliy nuqtalar:

• Matematik aniqlikdagi kosmik takrorlanish: Jons Hopkins universiteti olimlari Koinot kvant holati boshlang‘ich nuqtasiga to‘liq qaytadigan sharoitlarni hisobladi;

• «Katta siqilish» (Big Crunch) nazariyasi: «Katta portlash»dan so‘ng fazo kengayishdan to‘xtab, qayta siqilishi va yangi siklning boshlanishiga turtki berishi mumkin;

• Biz cheksiz sikllarning birida yashayapmiz: Tadqiqotga ko‘ra, bizning hayotimiz, qarorlarimiz va sayyoramiz tarixi allaqachon cheksiz marta sodir bo‘lgan bo‘lishi mumkin;

• Dejavyu fenomeniga ilmiy qarash: «Bu lahzani avval ko‘rganman» degan tuyg‘u Koinotning oldingi takrorlanishlaridan qolgan ruhiy-ongli model bo‘lishi ehtimoli ilgari surilmoqda;

• Shon M. Kerrollning fundamental tadqiqotlari: Koinot sirlari, vaqt va makon muammolari bo‘yicha jahon bestsellerlari muallifi navbatdagi bahsli kvant konsepsiyasini taqdim etdi.

Koinotning cheksiz takrorlanish gipotezasi va ilmiy shubhalar tasnifi

Shon Kerrollning nazariy modeli, reallik bilan bog‘liq cheklovlar va fizik parametrlar qiyosiy tahlili:

Fundamental fizika va falsafiy ekspertiza: Biz haqiqatan ham vaqt qafasida yashayapmizmi?

Astrofiziklar va kvant mexanikasi mutaxassislarining xulosalari:

• «Matematik uyg‘unlik va real borliq farqi»: Shon Kerroll nazariyasi qog‘ozda va matematik formulalarda juda go‘zal ko‘rinsa-da, amalda butunlay tasdiqlanmagan; bugungi kunda zamonaviy astronomiya koinotning qayta siqilishi emas, balki qorong‘i energiya ta’sirida cheksiz sovib, kengayib borishini (katta sovish) asosiy ssenariy deb hisoblaydi; biroq kvant holatlarining to‘liq qayta tiklanishi ehtimoli nazariy jihatdan mutlaqo inkor etilmaydi;

• Nitsshening «Boqiy qaytish» falsafasining fizikaviy isboti: Buyuk faylasuf Fridrix Nitsshe o‘z vaqtida «Abadiy qaytish» g‘oyasini ilgari surib, inson o‘z hayotini har bir soniyasi bilan qayta-qayta yashashga mahkumligini ta’kidlagan edi; Kerrollning modeli ushbu falsafiy qarashga kvant fizikasi tilida matematik shakl bermoqda — bu insoniyatni qabul qilayotgan har bir qaroriga ulkan mas’uliyat bilan qarashga undaydi;

• Cheksizlik va taqdir muammosi: Agar Koinot cheksiz marta aynan bir xil holatda qaytarilsa, demak, insondagi ixtiyor erkinligi va tanlovlar ham oldindan belgilangan mutlaq algoritm bo‘lib chiqadi; ammo olimlarning o‘zlari ham tan olganidek, kvant tasodiflari va noaniqlik prinsipi har bir yangi siklda tarixning biroz boshqacharoq rivojlanishiga imkon qoldirishi mumkin.

Siz hayotingizda qattiq dejavyu holatini boshdan kechirib, «men bu yerda bo‘lganman, bu so‘zlarni aynan shunday aytganman» degan hayratlanarli hisni tuyganmisiz? Sizningcha, biz haqiqatan ham cheksiz kosmik halqa ichida aylanmoqdamizmi yoki inson umri takrorlanmas yagona mo‘jizami? Shaxsiy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va inson ongini larzaga soluvchi ushbu sirli ilmiy kashfiyot tahlilini do‘stlaringiz bilan baham ko‘ring!