«Qaniydi tishlarim bo‘lganida»: bir ayolning gapi Sonnet Elersni noodatiy ixtiro yaratishga undadi

Janubiy afrikalik shifokor Sonnet Elers bir ayolning aytgan gapidan ta’sirlanib, zo‘ravonlikdan himoyalanishga mo‘ljallangan noodatiy qurilma yaratdi. Rape-aXe deb nomlangan moslama ayollar uchun mo‘ljallangan bo‘lib, uning ichki qismida tajovuzkorni ushlab qolishga mo‘ljallangan mayda ilgaklar joylashgan.

Elersning aytishicha, u 20 yoshida tibbiy tadqiqotchi bo‘lib ishlagan paytda zo‘rlangan ayolga yordam bergan. Jabrlanuvchi unga «Qaniydi u yerda tishlarim bo‘lganida edi», degan. Bu gap Elersning yodida qolib, u kelajakda shunday vaziyatga tushgan ayollarga yordam beradigan vosita yaratishga va’da bergan.

Oradan qariyb 40 yil o‘tib, Elers Rape-aXe qurilmasini yaratgan. U moslamani ishlab chiqish va loyihani boshlash uchun uyi va mashinasini sotganini aytgan.

Qurilma ayollar uchun mo‘ljallangan maxsus himoya vositasi bo‘lib, tampon kabi tana ichiga kiritiladi. Uning ichki qismidagi ilgaklar majburan jinsiy aloqa qilishga urinish vaqtida tajovuzkorning jinsiy a’zosiga ilinib qolishi ko‘zda tutilgan. Elersning ta’kidlashicha, bu tajovuzkorni kuchli og‘riq sabab to‘xtatib, jabrlanuvchiga qochish uchun vaqt berishi va keyinchalik uni tibbiy muassasada aniqlashga yordam berishi kerak.

Elers qurilma teriga shikast yetkazmasligini aytgan. Uning ta’rifiga ko‘ra, moslama ilinib qolgach, uni faqat tibbiyot xodimi olib tashlashi kerak bo‘lgan. Shu orqali huquqni muhofaza qiluvchi organlarga tajovuzkorni aniqlash va qo‘lga olish imkoniyati yaratilishi rejalashtirilgan.

Biroq Rape-aXe yaratilganidan keyin keskin bahslarga sabab bo‘lgan. Tanqidchilar qurilma tajovuzkorni yanada tajovuzkor holatga keltirishi, jabrlanuvchining o‘zini qo‘shimcha xavf ostida qoldirishi yoki ayollarda xavfsizlik borasida noto‘g‘ri tasavvur uyg‘otishi mumkinligini ta’kidlagan. Ayrimlar uni «o‘rta asrlarcha» yondashuv deb atagan.

Elers esa tanqidlarga javoban: «O‘rta asrlarcha xatti-harakat o‘rta asrlarcha oqibatga loyiq», degan fikrni bildirgan.