Xitoy AQSH bilan 20 yillik supershartnomalar tuzib, gazni Yevropaga qayta sotmoqda

AQSH va Xitoy o‘rtasidagi keskin bojxona va tarif qarama-qarshiliklariga qaramay, energetika bozorida mutlaqo kutilmagan yirik geoiqtisodiy jarayon kuzatilmoqda. Nufuzli Bloomberg agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, Xitoyning yirik energetika gigantlari AQSHdan suyultirilgan tabiiy gaz (LNG/STG) importi bo‘yicha uzoq muddatli shartnomalar paketini sezilarli darajada kengaytirishni rejalashtirmoqda.

Mazkur kelishuvlarning umumiy hajmi Rossiyadan Xitoyga yo‘naltirilgan asosiy magistral quvur — «Sibir qudrati» (Sila Sibiri) quvvati bilan bevosita tenglashib qoldi.

Venture Global va Xitoy gigantlari o‘rtasidagi muzokaralar

Yaqin Sharqda Eron ishtirokidagi geosiyosiy to‘qnashuvlar fonida jahon bo‘ylab yetkazib berish zanjirlari izdan chiqayotgani Pekinni energiya ta’minotini faol diversifikatsiya qilishga undamoqda:

• Yangi hamkorlar: AQSHning STG ishlab chiqaruvchi yirik operatori Venture Global Xitoyning kamida uchta yirik importchisi, jumladan, davlatga qarashli mashhur PetroChina bilan muzokaralarning yakuniy bosqichini o‘tkazmoqda;

• PetroChina hajmi: Agentlik manbalariga ko‘ra, faqatgina PetroChina bilan tuziladigan bitim hajmi yiliga 1 million tonnadan oshadi;

• China Gas bilan 20 yillik bitim: Bundan uch hafta oldin Venture Global Xitoyning China Gas korporatsiyasi bilan 2030 yildan boshlab 20 yil davomida yiliga 0,5 million tonna STG yetkazib berish bo‘yicha yangi shartnoma imzolagan edi. Natijada kompaniya loyihalaridan China Gas'ga uzoq muddatli yillik yetkazib berish hajmi 2,5 million tonnaga yetkazildi.

Raqamlar tilga kirganda: 34 milliard kubometrlik ulkan oqim

Xitoy allaqachon Amerika STG sanoatining eng yirik global xaridorlaridan biriga aylanib ulgurgan:

• Amaldagi va istiqboldagi hajm: Hozirda Xitoy kompaniyalarining AQSH bilan amaldagi shartnomalari yiliga qariyb 10 million tonnani (14 milliard kubometr) tashkil qiladi. Kelgusi yangi bitimlar esa yiliga yana qo‘shimcha 15 million tonnagacha gazni kafolatlaydi;

• «Sibir qudrati» bilan mutanosiblik: Umumiy yillik hajm qariyb 34 milliard kubometrga yetadi. Taqqoslash uchun, o‘tgan yili Rossiyaning «Sibir qudrati» quvuri orqali Xitoyga 38,8 milliard kubometr tabiiy gaz yetkazib berilgan edi;

• Diplomatik fon: Ushbu yangi energetik kelishuvlar XXR rahbari Si Szinpinning AQSHga kutilayotgan tashrifi arafasida hamda amaldagi tarif va boj cheklovlari bekor qilinmagan bir sharoitda muvaffaqiyatli imzolanmoqda.

Gaz qayta sotilmoqda: Nima uchun «Sibir qudrati — 2» to‘xtab turibdi?

Xitoyning Amerika gazini sotib olish strategiyasi zamirida puxta hisob-kitob va yuqori rentabellik yotibdi:

• Yevropaga reeksport: Xitoy kompaniyalari AQSHdan xarid qilingan STGning katta qismini o‘z hududiga olib bormasdan, moslashuvchan shartnomalar asosida Yevropa va Osiyo bozorlariga qayta sotmoqda. Nufuzli Rystad Energy baholashicha, 2026 yilda ushbu qayta sotuv hajmi 12 million tonnani (16,5 milliard kubometr) tashkil qiladi;

• Pekinning pragmatik siyosati: Ushbu ko‘rsatkichlar nima sababdan Rossiyani Xitoy bilan bog‘lashi kerak bo‘lgan ikkinchi yirik quvur — «Sibir qudrati — 2» qurilishi hamon kechikayotganini izohlaydi. Bir tomondan, Pekin barcha tuxumlarni bitta savatga solib qo‘yishni istamaydi, ikkinchi tomondan esa, muqobil variantlar ko‘pligi sababli Moskvadan gaz narxini maksimal darajada arzonlashtirishni talab qilmoqda.

Xitoyning bu qadami global energetika xaritasida muvozanat o‘zgarib borayotganini va savdo urushlariga qaramay, iqtisodiy manfaat siyosatdan ustun kelayotganini yaqqol namoyon etmoqda.