Muomalada qancha naqd pul bor? O‘zbekiston moliya tizimidagi yangi rekordlar

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki mamlakat moliyaviy tizimidagi pul massasi bo‘yicha yangilangan hisobotini e’lon qildi. Unga ko‘ra, iyul oyida keng ma’nodagi pul massasi 9,4 trln so‘mga ortib, 2026 yilning 1 avgust holatiga ko‘ra jami 434,5 trillion so‘mni tashkil etdi.

Xususan, milliy valyutadagi pul massasi 7,3 trln so‘mga ko‘payib, 361,2 trln so‘mga yetgan bo‘lsa, chet el valyutasidagi depozitlar qoldig‘i 2 trln so‘mga, tor ma’nodagi pul massasi esa 1,4 trln so‘mga oshdi.

Pul massasi tushunchalari: Tor va keng ko‘rsatkichlar nimani anglatadi?

Markaziy bank inflyatsiya, iqtisodiy o‘sish va moliyaviy barqarorlikni baholashda ushbu ikki asosiy ko‘rsatkichdan foydalanadi:

• Tor ma’nodagi pul massasi (M1): Iqtisodiyotda eng tez va oson sarflash mumkin bo‘lgan «harakatchan» mablag‘lar. Bunga aholi va korxonalarning qo‘lidagi naqd pullari hamda banklardagi talab qilib olinguncha depozitlar kiradi. Ular kundalik xaridlar, xizmatlar va tezkor hisob-kitoblarda bevosita qatnashadi;

• Keng ma’nodagi pul massasi (M2): Barcha naqd va naqdsiz mablag‘larni, shu jumladan milliy va xorijiy valyutadagi muddatli hamda jamg‘arma depozitlarini to‘liq qamrab oladi. Ular iqtisodiyotning umumiy xarid qobiliyati, investitsion salohiyati va aholining jamg‘arma zaxiralarini ko‘rsatadi.

Naqd pullar 76,3 trln so‘mlik rekordga chiqdi, ammo ulushi qisqarmoqda

Ichki bozordagi naqd pul aylanmasi va naqdsiz hisob-kitoblar dinamikasi bo‘yicha muhim faktlar:

• Rekord naqd mablag‘: Iyul oyida muomalaga chiqarilgan naqd pul qoldig‘i 1 trln 25 mlrd so‘mga ko‘payib, 1 avgust holatiga 76,3 trillion so‘mlik rekord marraga yetdi. Yil boshidan buyon bu ko‘rsatkich 7,8 trln so‘mga oshgan;

• Depozitlarning keskin o‘sishi: Milliy valyutadagi boshqa depozitlar yil davomida 35,1 trln so‘mga, faqat iyul oyining o‘zida esa 5,9 trln so‘mga o‘sdi;

• Naqd pulning umumiy ulushi pasaymoqda: Muomaladagi naqd pul hajmi mutlaq miqdorda oshayotgan bo‘lsa-da, umumiy pul massasidagi ulushi izchil kamaymoqda:

  • 2013 yilda — 23,6%;

  • 2025 yilda — 18,9%;

  • 2026 yil avgust holatiga — 17,5%.

• Raqamli moliya ustunligi: So‘nggi bir yilda naqd pulning o‘sish sur’ati (27,5%) umumiy pul massasi o‘sishidan (37,6%) sezilarli darajada ortda qolmoqda. Bu esa iqtisodiyotda bank kartalari, onlayn to‘lovlar va depozitlar tezroq rivojlanayotganini tasdiqlaydi.