Pensiya yoshiga yetgan xodimni ishdan bo‘shatish mumkinmi: Qonun nima deydi?

Pensiya yoshiga yetgan xodimni faqat yoshi sababli ishdan bo‘shatish mumkinmi? Bu savol ko‘plab xodimlar va ish beruvchilar uchun dolzarb. Amaldagi mehnat qonunchiligida xodimning pensiya yoshiga yetgani ish beruvchining tashabbusi bilan mehnat shartnomasini bekor qilish uchun alohida asos sifatida belgilanmagan.

Ya’ni xodim pensiya yoshiga yetgani uchungina uning mehnat shartnomasini bir tomonlama bekor qilish mumkin emas.

Amaldagi qonunchilikda nima belgilangan?

Mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusiga ko‘ra bekor qilish asoslari Mehnat kodeksining 161-moddasida belgilangan.

Amaldagi normalar orasida xodimning pensiya yoshiga yetgani alohida asos sifatida ko‘rsatilmagan. Shu jihatdan, pensiya yoshiga yetgan xodim ham boshqa xodimlar kabi mehnat huquqlaridan foydalanadi.

Bu holat eski Mehnat kodeksidagi tartibdan farq qiladi. Yangi kodeksda pensiya yoshiga yetishning o‘zi mehnat shartnomasini ish beruvchi tashabbusi bilan bekor qilish uchun mustaqil asos sifatida belgilanmagan.

Ammo xodim ish talablariga javob bermasa-chi?

Bu yerda muhim jihat bor.

Pensiya yoshiga yetgan xodimni yoshi uchun ishdan bo‘shatish mumkin emasligi uni har qanday holatda ishdan bo‘shatib bo‘lmaydi, degani emas.

Mehnat kodeksida nazarda tutilgan boshqa qonuniy asoslar mavjud bo‘lsa, mehnat shartnomasi bekor qilinishi mumkin. Masalan, xodimning malakasi yetarli emasligi tufayli egallab turgan lavozimiga yoki bajarayotgan ishiga muvofiq emasligi shunday asoslardan biri hisoblanadi.

Biroq bu holatni ish beruvchi shunchaki «xodim ishni eplay olmayapti» degan umumiy bayonot bilan asoslay olmaydi.

Ish beruvchi noloyiqlikni isbotlashi kerak

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2023 yil 20 noyabrdagi 26-son qarorida bu masalaga aniq tushuntirish berilgan.

Unga ko‘ra, xodim faqat mehnat shartnomasi bo‘yicha aynan bajarishi shart bo‘lgan ishni uddalay olmayotgan bo‘lsagina, uning lavozimiga noloyiqligi asosida mehnat shartnomasini bekor qilishga yo‘l qo‘yiladi.

Bundan tashqari, xodimning noloyiqligi aniq faktlar bilan tasdiqlanishi lozim.

Jumladan, quyidagi hujjatlar dalil sifatida baholanishi mumkin:

• tekshiruv dalolatnomalari;

• bevosita rahbar yoki nazorat qiluvchining bildirish xatlari;

• hisobotlar;

• attestatsiya hujjatlari;

• ishning past sifatda bajarilganini tasdiqlovchi hujjatlar;

• ish hajmi yoki ishlab chiqarish normasi bajarilmaganini ko‘rsatuvchi ma’lumotlar.

Oliy sud Plenumi ta’kidlaganidek, attestatsiya komissiyasining xulosasi ham xodim malakasi yetarli emasligini tasdiqlovchi dalillardan biri bo‘lishi mumkin.

Mehnat intizomi buzilsa, vaziyat boshqacha

Xodimning yoshi va uning mehnat intizomi masalalarini bir-biridan ajratish muhim.

Agar xodim mehnat majburiyatlarini aybli ravishda bajarmasa yoki lozim darajada bajarmasa, qonunchilikda nazarda tutilgan intizomiy choralar qo‘llanishi mumkin. Oliy sud Plenumi ham Mehnat kodeksining 161-moddasi 2-qismidagi ayrim asoslar bo‘yicha mehnat shartnomasini bekor qilish intizomiy jazo xususiyatiga ega ekanini tushuntirgan.

Demak, bunday vaziyatda masala xodimning pensiya yoshiga yetganida emas, balki uning aniq mehnat majburiyatlarini buzgan-buzmaganida bo‘ladi.

Eng muhim xulosa

Pensiya yoshiga yetish — ishdan bo‘shatish uchun avtomatik asos emas.

Ish beruvchi xodimni faqat «pensiya yoshiga yetdi» degan sabab bilan ishdan bo‘shata olmaydi. Biroq xodimning lavozimiga noloyiqligi yoki mehnat majburiyatlarini buzgani kabi qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa asoslar mavjud bo‘lsa, ular belgilangan tartibda qo‘llanishi mumkin.

Bunda ish beruvchi har bir holatni hujjatlar bilan asoslashi va mehnat shartnomasini bekor qilishning qonuniy tartibiga rioya qilishi kerak. Oliy sud Plenumi ham ishga tiklashga oid nizolarda mehnat shartnomasini bekor qilishning qonuniyligi masalasiga alohida e’tibor qaratishni belgilagan.