Xususiy maktabdagi yashirin "bunker": Xalqaro SAT sertifikatini soxtalashtirish sxemasi

O‘zbekiston ta’lim tizimi va xalqaro imtihon standartlari atrofida misli ko‘rilmagan texnologik jinoyat fosh etildi. Davlat xavfsizlik xizmatining Toshkent viloyati bo‘yicha boshqarmasi hamda viloyat Ichki ishlar bosh boshqarmasi xodimlari hamkorligida o‘tkazilgan maxsus tezkor tadbir davomida oliy ta’lim muassasalariga imtiyozli kirish imkonini beruvchi xalqaro «SAT» (matematika va ingliz tili) sertifikatlarini noqonuniy yo‘l bilan olib berishga ixtisoslashgan jinoiy guruh faoliyatiga chek qo‘yildi. Hayratlanarlisi, ushbu yuqori texnologiyali firibgarlik sxemasi ortida ko‘cha bezorilari emas, balki Yevropaning nufuzli universitetining Toshkentdagi filiali talabalari hamda Osiyoning yetakchi davlati OTM filialida tahsil oluvchi iqtidorli yoshlar turgan bo‘lib chiqdi.

Guruh a’zolari Yangihayot tumanida joylashgan xususiy maktablardan birining binosida maxsus yashirin «bunker» tashkil etib, imtihon tizimiga noqonuniy suqilib kirishgan. IT sohasiga ixtisoslashgan mas’uliyati cheklangan jamiyat mutaxassisi dasturiy ta’minotni buzib, test savollarini masofadan turib qo‘lga kiritishni ta’minlagan, talabalar esa haqiqiy talabgorlar o‘rniga savollarni onlayn rejimda yechib berishgan. Sertifikat narxi har bir nomzod uchun 1,5 ming AQSH dollari etib belgilangan va to‘lovlar iz qoldirmaslik maqsadida kriptohamyonlar orqali qabul qilingan.

Xo‘sh, xalqaro darajadagi xavfsizlik tizimlariga ega SAT platformasiga qanday qilib yashirin ulanish amalga oshirildi, qancha odam ushbu soxta yo‘l bilan talaba bo‘lib ulgurgan bo‘lishi mumkin va qo‘lga olingan «aqlli» yoshlarni qanday og‘ir jazo kutmoqda?

«Yangihayotdagi "bunker" va 1 500 dollarlik stavka»: Tezkor surishtiruv tafsilotlari

DXX va IIBB tomonidan fosh qilingan jinoiy tarmoqning asosiy faktlari:

• Iqtidorli talabalardan iborat jinoiy guruh: Guruhning asosiy o‘zagini Yevropadagi nufuzli universitetning Toshkent filiali talabalari va Osiyoning yetakchi oliygohi filialida o‘qiydigan bir nafar talaba tashkil etgan;

• Xususiy maktabdagi shtab: Guruh Yangihayot tumanidagi xususiy maktab xonalaridan birida barcha zamonaviy kompyuter va aloqa vositalari bilan jihozlangan yashirin «bunker» tashkil qilib olgan;

• IT-mutaxassisning yashirin ishi: Axborot texnologiyalari MCHJ mutaxassisi xalqaro imtihon tizimiga noqonuniy kirish yo‘lini ochib, test savollarini ekranlardan real vaqtda ko‘chirib olishni ta’minlagan;

• Masofadan turib yechish sxemasi: Imtihon topshirayotgan real talabgorlar o‘rniga savollarni «bunker»da o‘tirgan a’lochi talabalar masofaviy ulanish orqali yechib, yuqori ballni ta’minlab bergan;

• Kriptovalyutadagi to‘lovlar: 5 nafar fuqaroning har biridan 1 500 AQSH dollari talab qilingan bo‘lib, mablag‘larning bir qismi allaqachon kriptohamyonlar orqali o‘zlashtirib bo‘lingan;

• Qo‘zg‘atilgan jinoyat ishi: Barcha qonunbuzarlarga nisbatan O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) bilan jinoyat ishi ochilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.

«Xalqaro tizimdagi zaiflik»: SAT sertifikati nega bunchalik qadrli?

Ushbu xalqaro imtihon atrofidagi talab va firibgarlik sabablari:

• OTMlarga to‘g‘ridan to‘g‘ri kirish imtiyozi: SAT sertifikatining matematika va ingliz tili yo‘nalishidagi yuqori natijasi O‘zbekistondagi ko‘plab mahalliy hamda xorijiy universitetlarga imtihonsiz yoki maksimal ball bilan o‘qishga qabul qilinish kafolatini beradi;

• Grantlar va stipendiyalar: Yuqori ballga ega bo‘lgan talabgorlar davlat granti yoki universitetlarning qimmatbaho ta’lim grantlarini yutib olish imkoniyatiga ega bo‘ladi;

• Xalqaro xavfsizlikning buzilishi: AQSH va Yevropa kollejlari tan oladigan global imtihon tizimining mahalliy darajada buzib kirilishi mamlakatning xalqaro ta’lim maydonidagi imidjiga zarba berishi mumkin.

Huquqiy va ijtimoiy tahlil: Ekspertlar nima deydi?

Huquqshunoslar va ta’lim ekspertlarining bergan baholari:

• Intellektning jinoyatga sarflanishi: Chet el oliygohlarida tahsil olayotgan eng salohiyatli talabalar va dasturchilarning o‘z bilimini halol kelajak uchun emas, virtual firibgarlikka yo‘naltirgani jamiyatdagi ma’naviy muammolarni yuzaga chiqardi;

• Ehtimoliy jazo choralari: Firibgarlik moddasidan tashqari, tergov davomida axborot xavfsizligi va kompyuter tizimlariga noqonuniy kirish (JKning 278-moddalari) kabi og‘ir ayblovlar qo‘shilishi va uzoq muddatli qamoq jazosi tayinlanishi mumkin;

• Sertifikatlarning bekor bo‘lish xavfi: Ushbu jinoiy guruh yordamida olingan barcha soxta sertifikatlar College Board (SAT tashkilotchisi) tomonidan annulitsiya qilinishi va ushbu hujjat bilan talaba bo‘lganlarning o‘qishdan chetlatilishi muqarrar.

DXX va IIBB tomonidan amalga oshirilgan ushbu tezkor tadbir zamonaviy texnologiyalar va kriptoto‘lovlar ortiga yashiringan har qanday noqonuniy ta’lim firibgarligi ertami-kechmi qattiq jazoga tortilishini yana bir bor isbotladi.

Sizningcha, nufuzli xorijiy universitetlar filiallarida o‘qiydigan talabalar va IT mutaxassislarining bunday qing‘ir yo‘lga kirishiga nima sabab bo‘lmoqda: oson boylik orttirish hirsimi yoki jazoning muqarrarligini his qilmaslik? Xalqaro SAT sertifikatlari soxtalashtirilishining oldini olish uchun imtihon nazoratini yana qanday kuchaytirish zarur? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va poytaxtdagi ushbu shov-shuvli jinoyat tahlilini barcha abituriyentlar, talabalar hamda do‘stlaringizga ulashing!