O‘zbekistonda ish joyida tazyiq va zo‘ravonlikka qarshi yangi tizim joriy etildi
O‘zbekistonda xodimlarni ish joyidagi tazyiq, zo‘ravonlik va kamsitishdan himoya qilishga qaratilgan yangi tizim joriy etilmoqda. Endi ishxonadagi jismoniy yoki ruhiy bosim, shahvoniy shilqimlik, ta’qib va boshqa noxush holatlar bo‘yicha murojaatlarni qabul qilish hamda ularni xolis ko‘rib chiqish uchun aniq mexanizmlar belgilanadi.
Eng muhimi, bunday holat haqida murojaat qilgan shaxsning shaxsiy ma’lumotlari va murojaat mazmuni maxfiy saqlanishi kafolatlanadi.
Bu o‘zgarish mehnat jamoalarida xavfsiz, hurmatga asoslangan va inson qadri ustuvor bo‘lgan muhitni shakllantirishga qaratilgan.
Ish joyida qaysi holatlarga qarshi kurashiladi?
Yangi tizim doirasida xodimlarning mehnat jarayonida turli shakldagi tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilinishi nazarda tutilmoqda.
Jumladan, quyidagi holatlarning oldini olishga alohida e’tibor qaratiladi:
jismoniy zo‘ravonlik;
jinsiy zo‘ravonlik;
shahvoniy shilqimlik;
ruhiy bosim;
ta’qib;
kamsitish;
ish joyidagi boshqa shakldagi tazyiqlar.
Bunda masalaning muhim jihati shundaki, muammo yuzaga kelgandan keyin uni bartaraf etish bilan birga, bunday holatlarning oldini olish ham tizimning asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘ladi.
Murojaat qilgan xodimning ma’lumotlari sir saqlanadi
Ish joyida tazyiq yoki zo‘ravonlikka duch kelgan odamlar uchun eng katta to‘siqlardan biri — murojaat qilganidan keyin uning shaxsi oshkor bo‘lib qolishi yoki ish jamoasida bosimga uchrashidan xavotirlanishidir.
Yangi tizimda esa murojaat qilgan shaxsning shaxsiy ma’lumotlari hamda murojaat mazmuni maxfiyligi kafolatlanadi.
Bu norma xodimlarni muammoni yashirib qolish o‘rniga, mavjud holat haqida tegishli tartibda xabar berish imkoniyatini kuchaytirishga qaratilgan.
Shu bilan birga, murojaatlarni qabul qilish va ko‘rib chiqish jarayoni xolis bo‘lishiga alohida e’tibor qaratiladi.
«Shunchaki ishdagi kelishmovchilik» sifatida qolib ketmaydi
Ish joyidagi bosim yoki ta’qib ba’zan oddiy kelishmovchilik sifatida baholanishi mumkin. Ammo yangi yondashuvda xodimning qadr-qimmati va xavfsiz mehnat sharoiti alohida himoya obyekti sifatida qaraladi.
Ayniqsa, rahbar va xodim o‘rtasidagi munosabatlarda xizmat mavqeidan foydalanib bosim o‘tkazish, qo‘rqitish yoki kamsitish kabi holatlarning oldini olish muhim ahamiyat kasb etadi.
Shu sababli yangi mexanizm nafaqat zo‘ravonlik sodir bo‘lganidan keyin chora ko‘rish, balki mehnat jamoasida sog‘lom munosabatlarni shakllantirishga ham xizmat qilishi ko‘zda tutilmoqda.
Bu o‘zgarish ish beruvchilar uchun ham yangi talablarni anglatadi
Xavfsiz mehnat muhitini ta’minlash faqat xodimning vazifasi emas. Ish beruvchi ham mehnat jamoasida tazyiq va zo‘ravonlikka yo‘l qo‘yilmasligi uchun zarur choralarni ko‘rishi kerak bo‘ladi.
Bunda murojaatlarni qabul qilish, ularni xolis o‘rganish va xodimning huquqlarini himoya qilishga qaratilgan ichki mexanizmlarning samarali ishlashi muhim ahamiyat kasb etadi.
Ya’ni ish joyidagi munosabatlarga nisbatan yondashuv faqat mehnat vazifalarini bajarish bilan cheklanib qolmay, xodimning sha’ni, qadr-qimmati va shaxsiy daxlsizligini hurmat qilish tamoyillariga ham asoslanadi.
O‘zbekistonda tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish mexanizmlari kengaymoqda
Mazkur o‘zgarishlar so‘nggi yillarda tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlangan shaxslarni huquqiy va ijtimoiy himoya qilish mexanizmlarini kuchaytirishga qaratilgan choralar bilan hamohang.
Xususan, 2026 yil 11 sentyabrda qabul qilingan O‘RQ-1175-sonli qonun bilan tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlangan shaxslarning huquqiy himoyasiga oid qator yangi kafolatlar belgilandi. Unga ko‘ra, tegishli holatlar bo‘yicha surishtiruv, dastlabki tergov organlari yoki sudga murojaat qilgan jabrlanuvchilarga davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqi berilgan.
Bu esa tazyiq va zo‘ravonlik holatlariga qarshi kurashishda nafaqat profilaktika, balki murojaat qilgan shaxsning huquqlarini keyingi bosqichlarda ham himoya qilish mexanizmlari rivojlanayotganini ko‘rsatadi.
Xodimlar uchun asosiy o‘zgarish nimada?
Yangi tizimning amaldagi ahamiyatini bir necha asosiy yo‘nalishda ko‘rish mumkin:
Yo‘nalish | Yangi yondashuv |
|---|---|
Tazyiqning oldini olish | Ish joyida xavfsiz muhit yaratish choralari kuchaytiriladi |
Zo‘ravonlik | Jismoniy va jinsiy zo‘ravonlik holatlariga qarshi mexanizmlar belgilanadi |
Ruhiy bosim | Xodimga nisbatan psixologik bosim va ta’qibga e’tibor qaratiladi |
Kamsitish | Mehnat jamoasida kamsitish holatlarining oldini olish ko‘zda tutiladi |
Murojaatlar | Xodimlar uchun holat haqida xabar berish mexanizmi yaratiladi |
Maxfiylik | Murojaat qilgan shaxsning ma’lumotlari va murojaat mazmuni sir saqlanadi |
Ko‘rib chiqish | Murojaatlarni xolis o‘rganishga e’tibor qaratiladi |
Asosiy maqsad — ish joyida inson qadrini himoya qilish
Yangi tizimning markazida oddiy, ammo muhim tamoyil turibdi: inson ishlayotgan joyida o‘zini xavfsiz his qilishi va hurmatga sazovor bo‘lishi kerak.
Shu nuqtayi nazardan, ish joyidagi tazyiq, ta’qib, kamsitish yoki zo‘ravonlikni oddiy mehnat nizosi sifatida qoldirmasdan, ularning oldini olish va murojaatlarni xolis ko‘rib chiqishga qaratilgan mexanizmlarni kuchaytirish ko‘zda tutilmoqda.
Ayni paytda, yangi tartibning aniq amaliy protseduralari va ularni qo‘llash mexanizmlari tegishli normativ-huquqiy hujjatlar asosida belgilab boriladi.
Biroq asosiy yo‘nalish aniq: O‘zbekistonda mehnat munosabatlarida xodimning huquqlari, sha’ni va qadr-qimmatini himoya qilishga qaratilgan yondashuv yanada kuchaytirilmoqda.
Izohlar 0
…