Qozog‘istonning nufuzli sport sayti sports.kz mamlakat futboli haqida tahliliy maqola chop etib, Yevropani zabt etgan Abduqodir Husanov va Xvicha Kvaratsxeliya haqida ham to‘xtaldi.
- Qo‘shni mamlakatlarda top darajadagi futbol yulduzlari paydo bo‘lib, allaqachon elita darajaga chiqib ulgurgan bir paytda, Qozog‘iston hozircha soya ostida qolmoqda va faqatgina kelajakdagi Dastan Satpayevning muvaffaqiyatiga umid qilmoqda.
Sports.kz respublika internet-portali Abduqodir Husanov va Xvicha Kvaratsxeliya yo‘lida nima o‘ziga xos bo‘lganini qozog‘istonlik futbolchilar bilan solishtirib o‘rgandi.
Avvalo shuni ta’kidlash kerakki, uzoq vaqt davomida sobiq SSSR mamlakatlarida, Rossiyadan tashqari, dunyo futbolida eng kuchli klublarda o‘ynaydigan haqiqiy super yulduzlar deyarli paydo bo‘lmagan. O‘tgan o‘n yillikda kam sonli misollardan biri armanistonlik Genrix Mxitaryan bo‘lib, u haqiqatan ham yirik klublarda o‘ynagan, ammo u o‘z terma jamoasini yirik xalqaro turnirlarning asosiy bosqichlariga olib chiqa olmagan, eng yirik sovrinlari orasida esa Italiya chempionligi va Yevropa ligasi bor edi.
Hozirgi kunlarga kelsak, umumiy fondan eng ko‘p ajralib turadigan futbolchi — Fransiyaning PSJ klubida o‘ynaydigan Xvicha Kvaratsxeliya hisoblanadi. U 25 yoshidayoq Chempionlar ligasi kubogini ko‘tarishga, «Napoli» tarkibida Seriya Aning eng yaxshi futbolchisi bo‘lishga va Gruziya terma jamoasini Yevro-2024ga olib chiqishga ulgurgan. O‘zbekistonlik Abduqodir Husanov gruzin futbolchisidan uch yosh kichik bo‘lsa-da, hozirning o‘zidayoq «Manchester Siti»ni vakil qilmoqda, u yerda ko‘pincha maydonga tushadi, jumladan yirik o‘yinlarda ham. Uning asosiy yutuqlari orasida Angliya kubogi va Yoshlar Osiyo kubogidagi g‘alaba, shuningdek yozda jahon chempionatiga ilk safar bor.
Aynan shu joyda ularning birinchi o‘xshashligi namoyon bo‘ladi — ular o‘z mamlakatlaridayoq yoshlar va o‘smirlar darajasida o‘zlarini yaqqol ko‘rsata olgan. Husanov misolida O‘zbekiston kuchli yoshlar avlodini faol qo‘llab-quvvatlagan — u 20 yoshgacha bo‘lgan terma jamoaning asosiy o‘yinchisi bo‘lib, Osiyo kubogida barcha uchrashuvlarni almashtirilmasdan o‘tkazgan va jamoasi g‘alaba qozongan turnirda asosiy rol o‘ynagan. O‘sha paytning o‘zidayoq ko‘pchilik O‘zbekiston yoshlari haqida gapira boshlagan edi.
Xvicha Gruziyaning barcha o‘smirlar terma jamoalarida o‘ynagan, ammo eng ko‘p 17 yoshgacha bo‘lganlar orasida ajralib chiqqan — 27 o‘yin va 15 gol. Bunday statistika, hatto kuchsiz raqiblarga qarshi emas, unga tez orada Tbilisining «Dinamo»si asosiy tarkibiga kirish imkonini bergan, keyin esa u 180 ming yevroga «Rustavi»ga sotilgan. Ya’ni ular yevropalik skautlar e’tiboriga top klublarga o‘tishdan ancha oldin tushgan, xalqaro turnirlarda o‘zini ko‘rsatgan. Qozog‘istonda esa bu borada jiddiy muammolar bo‘lgan, o‘smirlar va yoshlar terma jamoalari natijalari hisobga olinsa, ammo so‘nggi ikki yilda vaziyat yaxshilanish tomon siljiy boshlagan.
Yana bir muhim o‘xshashlik — Husanov va Kvaratsxeliya ikkalasi ham futbol muhitida o‘sgan. Abduqodirning otasi Hikmat Hoshimov O‘zbekiston terma jamoasining sobiq futbolchisi bo‘lib, mahalliy chempionatda 200 dan ortiq o‘yin o‘tkazgan. Karyerasidan keyin u murabbiy bo‘lgan. Xvichining otasi Badri Kvaratsxeliya Gruziyaning bir qator kuchli klublarida o‘ynagan va keyin murabbiylik faoliyatini boshlagan. Ya’ni ularning futbol tafakkuri faqat akademiyalarda emas, balki oila ichida ham shakllangan. Husanov «Lans»ga o‘tgan paytda matbuotda uning o‘yin intellekti — epizodlarni o‘qish, to‘g‘ri pozitsiya tanlash va tez qaror qabul qilish qobiliyati alohida ta’kidlangan. Bu ko‘nikma uning o‘sgan muhiti tufayli erta shakllangani ochiq ko‘rinadi.
Ularni oddiy qozog‘istonlik futbolchidan ajratib turadigan eng muhim omil — qulaylikdan voz kechish va mahalliy chempionatdan tez chiqib ketishdir. Husanov, garchi «Bunyodkor» tarbiyalanuvchisi bo‘lsa ham, O‘zbekistonda kattalar darajasida birorta o‘yin o‘tkazmagan. U o‘ziga imkoniyat berilishini kutib o‘tirmadi va 18 yoshidayoq Belarusning «Energetik-BGU» klubiga o‘tgan, u yerda 39 o‘yindan 35 tasida asosiy tarkibda maydonga tushgan.
Xvicha o‘z karyerasi davomida Gruziya chempionatida 33 o‘yin o‘tkazgan, shulardan 11 tasi 2022 yil boshida bo‘lgan, u Rossiyadan siyosiy vaziyat sabab chiqib ketishga majbur bo‘lgan payt. Ya’ni ikkala futbolchi ham o‘z mamlakat chempionatlarida uzoq qolishga intilmagan. Ular tushunishgan: katta natijalarga erishish uchun mahalliy ligada eng kuchli bo‘lishning o‘zi yetarli emas, chunki u yerdan top chempionatlarga o‘tish juda kam holatda uchraydi.
Qozog‘iston Premer-ligasiga qaralsa, u yerda futbolchilar yillab istiqbolli deb qaralishi va Yevropa standartiga nisbatan ham yaxshi maosh olishi mumkin. Shu bilan birga legionerlar limiti mahalliy futbolchilarga katta maosh to‘lashga majbur qiladi. Bunday sharoitda hamma ham barqarorlik va qulaylikni tashlab ketishni xohlamaydi.
Yana bir muhim jihat — ular katta futbolga juda erta kirib kelgan. Husanov 18 yoshida Belarus chempionatida doimiy o‘ynagan, Xvicha esa shu yoshdayoq «Rustavi»da 18 o‘yinda 3+3 ko‘rsatkich qayd etgan. Qozog‘istonda esa 18 yoshda asosiy tarkibda barqaror o‘ynaydigan futbolchilar kam uchragan.
Avvalgi omillardan kelib chiqib, muhit darajasining doimiy o‘sishi ko‘rinadi. Husanov va Xvichaning qadamlari bosqichma-bosqich, qattiq bosimsiz bo‘lgan. Har bir keyingi qadam yanada kuchli chempionat bo‘lib, ularni moslashishga majbur qilgan. Qozog‘istonda esa futbolchining pik davri ko‘pincha mahalliy ligada o‘tadi va 27–28 yoshda ketishga to‘g‘ri keladi, bu esa rivojlanishni sekinlashtiradi.
Yana bir muhim omil — aniq kuchli xususiyatga ega futbolchi bo‘lish. Xvichada dribling, jasorat va hal qiluvchi vaziyatlarda qaror qabul qilish kabi aniq uslub bor. Husanov esa tezkor, universal himoyachi bo‘lib, yakkakurashlarda qat’iyat ko‘rsatadi. Ular top klublarni qiziqtirgan aniq “brend”ga ega.
Qozog‘istonda esa o‘z uslubiga ega futbolchilar kam uchraydi. Ko‘pincha ular “yaxshi, lekin aniq ajralib turadigan jihatsiz” deb ta’riflanadi.
Hozircha Dastan Satpayev yo‘lida ma’lum o‘xshashliklar bor. U 16 yoshidayoq «Qayrat» asosiy tarkibida o‘ynagan, 2025 yilda liganing eng yaxshi to‘purari bo‘lgan. Shu yoshda u Qozog‘iston terma jamoasiga chaqirilgan va skautlar uni yuqori baholab, «Chelsi» bilan oldindan shartnoma imzolagan. Biroq uning karyerasidagi keyingi bosqich qanday bo‘lishi hozircha savol bo‘lib turibdi.
