FIFA Jahon chempionati chiptalaridan qanday qilib 4,49 mlrd yevro ishladi?

Xalqaro futbol federatsiyasi (FIFA) 2026 yilgi Jahon chempionati chiptalarini sotish orqali tarixiy rekord o‘rnatdi va prognozlardan sezilarli darajada ko‘p mablag‘ ishlab topdi. Britaniyaning nufuzli The Times nashri turnirning moliyaviy hisobotlari bilan tanish manbalarga tayangan holda ma’lum qilishicha, chiptalar savdosidan tushgan sof daromad qariyb 4,49 milliard yevroni tashkil etdi.

Mazkur ko‘rsatkich nafaqat dastlabki taxminlarni yo‘qqa chiqardi, balki Qatarda bo‘lib o‘tgan JCH-2022 davomida chiptalar savdosidan olingan tushumdan naq besh baravar ko‘proq bo‘ldi.

Rekord darajadagi daromad sabablari va asosiy raqamlar

Mundial chiptalaridan kelgan ulkan mablag‘ FIFAning umumiy moliyaviy balansini yangi bosqichga olib chiqdi:

• Prognozdan 1,5 mlrd yevroga ortiq: FIFA dastlab chiptalar savdosidan 2,96 milliard yevro daromad olishni rejalashtirgan edi, biroq yakuniy ko‘rsatkich kutilganidan 1,53 mlrd yevroga oshib ketdi;

• Jami 13,47 milliard yevro: Chiptalarning mislsiz savdosi tufayli FIFAning JCH-2026dan ko‘rgan umumiy jami daromadi rekord darajadagi 13,47 milliard yevroga yetdi;

• O‘yinlar sonining ortishi: AQSH, Kanada va Meksikada o‘tadigan mundialda ishtirokchilar kengayishi sababli uchrashuvlar soni 64 tadan 104 tagacha oshdi, bu esa o‘z-o‘zidan sotuvga chiqarilgan o‘rindiqlar sonini ko‘paytirdi.

Talabga qarab narx belgilash va 30 foizlik qayta sotish komissiyasi

Manbalarga ko‘ra, daromadning bu qadar hayratlanarli darajada oshishiga faqat o‘yinlar ko‘paygani emas, balki tashkilotning yangi tijoriy mexanizmlari sabab bo‘lgan:

• Dinamik narxlash tizimi: Chiptalar qiymati qat’iy belgilanmay, talab va taklifga qarab («dynamic pricing») muntazam oshirib borilgan;

• 30 foizlik rasmiy komissiya: FIFA o‘zining rasmiy onlayn qayta sotish (reseyl) platformasi orqali amalga oshirilgan har bir operatsiya uchun 30 foiz miqdorida komissiya undirgan;

• Cheklovsiz narx oshirish imkoniyati: Rasmiy platformada chipta egalari o‘z chiptalarini dastlabki bahosidan bir necha baravar qimmatroq narxda sotish imkoniga ega bo‘lgan, bu esa har bir bitimdan FIFAga kelib tushadigan foiz miqdorini keskin oshirgan;

• Muxlislar noroziligi: Tashkilotning bunday keskin tijoriy siyosati va chiptalar narxining haddan tashqari oshib ketishi butun dunyodagi muxlislar uyushmalari tomonidan keskin tanqid qilingan edi.

Qabul qilingan bahsli moliyaviy mexanizmlar ko‘plab e’tirozlarga sabab bo‘lganiga qaramay, 2026 yilgi Jahon chempionati futbol tarixidagi eng daromadli va tijoriy jihatdan muvaffaqiyatli sport loyihasiga aylandi.