Fundamental fan olamida fiziklar yer usti laboratoriyalarida atom xossalarini oʻlchab, astronomlar esa bu maʼlumotlardan koinot tuzilishini oʻrganish uchun foydalanib kelishgan. Biroq, baʼzi hollarda yer usti asboblari tabiatning murakkab jarayonlari oldida ojiz qoladi. Xalqaro tadqiqotchilar guruhi koinotning oʻzini ulkan oʻlchov qurilmasiga aylantirib, uglerodning fundamental konstantalarini yer usti laboratoriyalari erisha olmaydigan aniqlikda kalibrlashga muvaffaq boʻldi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
Tadqiqot markazida ionlashgan uglerod turibdi. U yulduzlar tugʻilishi va galaktikalar harakatini oʻrganishda asosiy vosita hisoblanadi. Biroq, uglerodning asosiy izotopi yulduz shakllanish hududlarida «optik tuman» effektini keltirib chiqaradi, bu esa teleskoplar uchun kuzatuvni qiyinlashtiradi. Olimlar ushbu toʻsiqni yengib oʻtish uchun kam uchraydigan uglerod izotopidan foydalanishga qaror qilishdi, biroq uning spektral chiziqlarini aniq bilish talab etilardi.
Yer sharoitida uglerod ionini oʻlchash juda murakkab boʻlgani sababli, olimlar SOFIA stratosfera observatoriyasidan foydalanishdi. Boeing 747 bortiga oʻrnatilgan ushbu teleskop 13 kilometr balandlikda, atmosfera taʼsiridan xoli holda ishlaydi. Nemis olimlari tomonidan ishlab chiqilgan upGREAT qabul qilgichi yordamida Orion yulduz turkumidagi hududlar kuzatilib, uglerod izotopining uchta spektral chizigʻi ilk bor aniq qayd etildi.
Koinotdagi yulduzlararo muhit yer ustidagi vakuum kameralarida yaratib boʻlmaydigan mukammal sharoitni taqdim etdi. Matematik filtrlash va Doppler siljishlarini tahlil qilish orqali olimlar atomning magnit-dipol konstantalarini yangi qiymatlarini aniqlashdi. Olingan natijalar soʻnggi 40 yil ichida oʻtkazilgan barcha nazariy hisob-kitoblar va laboratoriya simulyatsiyalaridan ancha aniqroq boʻlib chiqdi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
