Sunʼiy intellekt qaramligi: Dunyo yetakchilari AQSHning texnologik cheklovlaridan xavotirda

G7 sammiti doirasida jahon yetakchilari, jumladan Fransiya prezidenti Emmanuel Macron va Hindiston bosh vaziri Narendra Modi AQSHning sunʼiy intellekt (AI) sohasidagi monopoliyasi hamda ushbu texnologiyalarni istalgan vaqtda oʻchirib qoʻyish imkoniyatidan jiddiy xavotir bildirdi. Financial Times nashrining xabar berishicha, ushbu masala Donald Trump maʼmuriyati tomonidan Anthropic kompaniyasining eng yangi modellarini eksport qilishga qoʻyilgan taqiqdan soʻng yanada dolzarblashgan. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Fransiya prezidenti Emmanuel Macron G7 yetakchilari va OpenAI rahbari Sam Altman hamda Anthropic bosh direktori Dario Amodei ishtirok etgan tushlik paytida AQSH hukumati "tugmani istalgan vaqtda bosib, tizimni oʻchirib qoʻyishi" mumkinligidan ogohlantirdi. Uning fikricha, bunday kutilmagan cheklovlar nafaqat Yevropa iqtisodiyotiga zarar yetkazadi, balki Amerika texnologiya kompaniyalarining oʻziga boʻlgan ishonchni ham soʻndiradi.

Raqamli suverenitet masalasi

Bunday xavotirlarga Donald Trump maʼmuriyatining Anthropic kompaniyasiga tegishli Mythos 5 va Fable 5 modellarini milliy xavfsizlik vajlari bilan eksport qilishni taqiqlagani sabab boʻldi. Amazon kompaniyasi ushbu modellarda xavfsizlik toʻsiqlarini chetlab oʻtish mumkinligi haqida Oq uyni ogohlantirganidan soʻng, eksport toʻxtatib qoʻyilgan edi. Garchi ekspertlar boshqa ochiq modellarda ham shunday xususiyatlar borligini aytsa-da, cheklovlar oʻz kuchida qolmoqda.

Hindiston bosh vaziri Narendra Modi ham demokratik davlatlar oʻzlarining muhim infratuzilmalarini himoya qilish uchun ilgʻor AI modellaridan toʻsiqsiz foydalanish imkoniyatiga ega boʻlishi kerakligini taʼkidladi. Uning soʻzlariga koʻra, birgina davlatning qarori bilan global texnologik zanjirlarning uzilishi xalqaro barqarorlikka tahdid soladi.

"Ishonchli hamkorlar" tizimi

Vaziyatdan chiqish yoʻli sifatida G7 davlatlari oʻrtasida maxsus "ishonchli hamkorlar" sxemasini yaratish taklif etilmoqda. Ushbu tizim doirasida AQSHdan tashqaridagi davlatlar Anthropic va OpenAI kabi kompaniyalarning ilgʻor texnologiyalaridan AQSH cheklovlarisiz foydalanish huquqiga ega boʻlishi koʻzda tutilgan. Buning asosiy sharti sifatida ushbu texnologiyalardan Xitoy kabi raqiblardan himoyalanish uchun foydalanish belgilanishi mumkin.

Kanadaning Cohere kompaniyasi rahbari Aidan Gomezning taʼkidlashicha, bir nechta yirik texnologik gigantlarga qaram boʻlib qolish davlatlarning chidamliligiga putur yetkazadi. U raqamli suverenitet shunchaki bozor raqobati emas, balki kelgusi oʻn yilliklarda iqtisodiy xavfsizlikni kim nazorat qilishi haqidagi masala ekanini qayd etdi.

Hozirda Yevropa va boshqa mintaqalar oʻzlarining mustaqil AI modellarini yaratishga intilmoqda. Biroq, Amerika kompaniyalari texnologik jihatdan ancha ilgarilab ketgani sababli, xalqaro hamjamiyat hozircha AQSH infratuzilmasiga tayanishga majbur boʻlmoqda. TechCrunch tahlilchilariga koʻra, agar Vashington oʻz modellariga kirishni kafolatlamasa, xalqaro mijozlar Amerika texnologiyalaridan voz kechish yoʻllarini qidira boshlaydi.