Olimlar inson DNKsida yoʻqolib ketgan nomaʼlum tur izini topdi

Xalqaro tadqiqotchilar guruhi zamonaviy inson genomidan ilgari fanga nomaʼlum boʻlgan qadimgi hominin turiga tegishli genetik izlarni aniqladi. Science jurnalida eʼlon qilingan ilmiy ishda taʼkidlanishicha, bu kashfiyotga toshqoldan olingan DNK namunalariga ehtiyoj sezmaydigan yangi TRACE algoritmi yordamida erishildi. Ushbu yondashuv insoniyat evolyutsiyasi tarixi ming yillar davomida bir necha bor turli turlar oʻzaro qoʻshilib ketgan murakkab jarayon boʻlganini koʻrsatmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Hozirgi vaqtda paleogenetikaning asosiy muammosi qadimiy namunalar taqchilligidan iborat. Issiq iqlim sharoitida yoki million yildan ortiq vaqt oldin yashab oʻtgan organizmlarning DNKsini saqlab qolish imkonsiz. Shu sababli ilgari toshqol namunalari topilmagan hududlar va populyatsiyalar tadqiqotchilar uchun yopiq boʻlib kelgan edi. Yangi ishlab chiqilgan TRACE usuli esa zamonaviy genomlarni maʼlumotlar bazasidagi tayyor na namunalar bilan solishtirmasdan, balki har bir DNK fragmentining yuz minglab yillar davomidagi irsiylanish jarayonini kuzatuvchi evolyutsion daraxtlar — ajdodlar reombinatsiyasi graflarini tiklaydi.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, ushbu dasturiy algoritm simulyatsiyalar yordamida sinovdan oʻtkatilganda taxminan 90 foizlik aniqlik koʻrsatib, xato qilish ehtimolini 0,25 foizdan past darajada saqlab qolgan. Shundan soʻng olimlar uni Afrika, Yevropa, Osiyo va Okeaniya hududlaridagi populyatsiyalarni qamrab olgan «1000 genoma» loyihasi maʼlumotlariga tatbiq etishdi. Natijada algoritm avvaldan maʼlum boʻlgan neandertal va denisov odami genlarini aniqlash bilan birga, hech qaysi maʼlum guruhga toʻgʻri kelmaydigan mutlaqo yangi «arvoh» aralashmani ham topdi.

Nomaʼlum populyatsiya sirlari

Aniqlanishicha, mazkur sirli genetik qism Yer yuzidagi barcha insonlar — ham afrikaliklar, ham boshqa qitʼa vakillarining genomida 0,5 foizdan 1,1 foizgacha miqdorda mavjud. Ushbu fragmentlarning neandertal DNKlariga qaraganda qisqaroq ekani hodisaning ancha qadimiyligidan dalolat beradi. Statistik tahlillar mazkur guruh ajdodlarining zamonaviy insonlardan taxminan 830 ming yil muqaddam ajralib chiqqanini, ularning oʻzaro qoʻshilish jarayoni esa insoniyat Afrikadan chiqishidan oldin sodir boʻlganini koʻrsatdi.

Tadqiqot genetik landshaft boʻyicha ham muhim xulosalarni taqdim etdi. TRACE xaritasiga koʻra, qadimiy DNK inson genomining 70 foizdan ortigʻini qoplaydi. Qizigʻi shundaki, ilgari neandertal va denisov genlaridan tozalangan deb hisoblangan «genetik choʻllarda» ham ushbu «arvoh» izlar topilgan. Masalan, nutq jarayoni bilan bogʻliq FOXP2 geni joylashgan 7-xromosomada mazkur aralashma chastotasi 13,3 foizga yetadi. Bu esa tabiiy tanlanish har qanday qadimgi genlarga qarshi emas, balki faqatgina zararli genetik yuk olib yurgan muayyan liniyalarga qarshi ishlaganini anglatadi.

Suhbatdoshlar orqali oʻtgan ultra-qadimiy irsiyat

Tadqiqotning yana bir qatlami Okeaniya aholisi — Papua – Yangi Gvineya, Vanuatu va Santa-Kruz orollari fuqarolari genomida aniqlandi. TRACE bu yerda denisovchilar DNKsi ichiga joylashgan va oʻta chuqur farqlanishni koʻrsatuvchi segmentlarni ajratib koʻrsatdi. Mutaxassislar buni «ultra-qadimiy» introgresiya, yani denisovchilarning oʻzlari ham undan ham qadimiyroq populyatsiya bilan qoʻshilib ketgani va keyinchalik bu genlarni zamonaviy odamlarga uzatgani sifatida izohlamoqda.

Mazkur liniyaning ajralish vaqti taxminan 1,77 million yil oldinga toʻgʻri kelib, olimlar bu borada Homo erectus turini eng munosib nomzod deb topmoqda. Hozircha buning uchun toʻgʻridan-toʻgʻri moddiy dalillar yoʻq, biroq yangi hisoblash usuli toshqillarning saqlanib qolganiga bogʻliq boʻlmagan holda ilk bor aniq miqdoriy bahoni taqdim etmoqda. EHM va algoritmlarga asoslangan genom arxeologiyasi kelgusida million yillik tarix sirlarini ochishda yagona yoʻlga aylanmoqda.