Yerda hayot qachon tugaydi: Olimlar biosferaning halokat muddatini qayta hisoblab chiqdi

Yerdagi hayotning kelajagi haqidagi bashoratlar uzoq vaqtdan beri ilm-fan olamini qiziqtirib keladi. Yaqinda oʻtkazilgan keng koʻlamli tadqiqot natijalariga koʻra, sayyoramizdagi biosfera avval taxmin qilinganidan koʻra uzoqroq muddat saqlanib qolishi mumkin. Zamonaviy iqlim modellari asosida oʻtkazilgan tahlillar shuni koʻrsatadiki, quruqlikdagi oʻsimliklar dunyosi yana 1,35 milliard yildan 1,87 milliard yilgacha mavjud boʻlishi mumkin. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Ushbu xulosaga kelish uchun olimlar atmosfera, okean va Yer yuzasining oʻzaro taʼsirini hisobga oluvchi murakkab uch oʻlchamli iqlim modelidan foydalanishdi. Tadqiqotning asosiy markazida Quyoshning evolyutsiyasi va Yerning geologik uglerod aylanishi oʻrtasidagi ziddiyat yotadi. Quyosh vaqt oʻtishi bilan yorqinroq va issiqroq boʻlib boradi, bu esa pirovardida sayyoramizdagi hayot uchun xavf tugʻdiradi.

Ikkita ekstremal ssenariy

Tadqiqotchilar Yer kelajagi uchun ikkita asosiy ssenariyni koʻrib chiqdilar. Birinchi ssenariyda Quyosh nurlanishining ortishi Yerning oʻziga xos "termostati" — silikat jinslarining emirilishi orqali karbonat angidrid (CO2) miqdorining kamayishi bilan qoplanadi. Bu jarayon sayyorani sovutsa-da, oʻsimliklar uchun hayotiy zarur boʻlgan gazning keskin kamayishiga olib keladi.

Ikkinchi ssenariyda esa karbonat angidrid miqdori hozirgi darajada (taxminan 400 ppm) saqlanib qolishi, biroq haroratning tinimsiz koʻtarilishi nazarda tutilgan. Har ikki holatda ham natija deyarli bir xil: oʻsimliklar yo ozuqa yetishmasligidan, yo haddan tashqari issiqdan halok boʻladi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, oʻsimliklarning ommaviy qirilib ketishi 1,35 milliard yildan keyin boshlanib, 1,87 milliard yilga kelib butunlay yakunlanishi mumkin.

Taʼkidlash joizki, ushbu yangi hisob-kitoblar avvalgi prognozlarga qaraganda ancha ijobiyroqdir. Ilgari koʻplab olimlar Yerda biosfera 1 milliard yildan kamroq vaqt ichida yoʻq boʻlib ketishini taxmin qilishgan edi. Farq shundaki, yangi modelda harorat va togʻ jinslarining emirilishi oʻrtasidagi bogʻliqlik yanada aniqroq va zamonaviy kuzatuvlar asosida qayta koʻrib chiqilgan.

Hozirgi kunda aksariyat oʻsimliklar karbonat angidrid miqdori 150 ppm dan pastga tushsa, yashay olmaydi. Eng chidamli turlar esa 3-10 ppm gacha bardosh berishi mumkin. Biroq, 2 milliard yildan keyin bu koʻrsatkich 1 ppm dan ham tushib ketishi kutilmoqda, bu esa fotosintez jarayonini butunlay imkonsiz qiladi.

Shunga qaramay, olimlar kelajakda iqlim muhandisligi yoki evolyutsion moslashuv jarayonlari bu muddatlarni oʻzgartirishi mumkinligini inkor etishmaydi. Agar oʻsha davrda aqlli sivilizatsiya mavjud boʻlsa, ular Yer orbitasini oʻzgartirish yoki atmosfera xususiyatlarini sunʼiy boshqarish orqali hayotni saqlab qolishga urinib koʻrishlari mumkin.