AQSHda sunʼiy intellekt benzin narxini sunʼiy ravishda oshirishda ayblanmoqda

AQSHning Kaliforniya shtatida yirik yoqilgʻi quyish shoxobchalari operatorlari va dasturiy taʼminot ishlab chiquvchi Kalibrate Fuel Systems kompaniyasiga qarshi jamoaviy daʼvo qoʻzgʻatildi. Daʼvoda keltirilishicha, kompaniyalar sunʼiy intellektga asoslangan narx belgilash tizimidan foydalanib, yoqilgʻi narxlarini oʻzaro muvofiqlashtirgan va bu haydovchilarning millionlab dollar zarar koʻrishiga sabab boʻlgan. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Sakramento federal sudiga taqdim etilgan hujjatlarga koʻra, Walmart, Marathon Petroleum, BP va 7-Eleven kabi gigantlar ushbu ishda javobgar sifatida ishtirok etmoqda. Daʼvogarlar Kalibrate kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan algoritm bozordagi raqobatni boʻgʻish va narxlarni yuqori darajada ushlab turish uchun vosita boʻlib xizmat qilganini taʼkidlamoqda.

Algoritmlar ortidagi yashirin kelishuv

ixbt.com maʼlumotlariga koʻra, Kaliforniyadagi 1700 dan ortiq yoqilgʻi quyish shoxobchasi Kalibrate platformasidan foydalangan. Ushbu tizim boshqa ishtirokchilarning maxfiy bozor maʼlumotlariga tayanib, yoqilgʻi narxini avtomatik ravishda hisoblab chiqqan. Mutaxassislarning fikricha, bunday mexanizm amalda erkin raqobatni cheklab, narxlarning sunʼiy ravishda yuqorilab ketishiga olib kelgan.

Sud materiallarida keltirilishicha, ushbu algoritm tufayli benzin narxi har bir gallon uchun 22 sentga, dizel yoqilgʻisi esa 33 sentga qimmatlashgan boʻlishi mumkin. Bir qarashda kichik tuyulgan bir sentlik farq ham Kaliforniya haydovchilari uchun yiliga qariyb 134 million dollar qoʻshimcha xarajat deganidir.

Qonunchilik va texnologik nazorat

Ushbu sud jarayoni sunʼiy intellektni narx shakllantirishda qoʻllash bilan bogʻliq dunyodagi ilk yirik huquqiy toʻqnashuvlardan biri boʻlishi kutilmoqda. Ish markazida Kaliforniyada 2025-yilda kuchga kirgan AB 325 qonuni turibdi. Mazkur qonun bozor ishtirokchilari oʻrtasida raqobatga zid xatti-harakatlarni keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan umumiy algoritmlardan foydalanishni taqiqlaydi.

Hozircha ayblanayotgan kompaniyalar oʻz ayblarini tan olgani yoʻq. Kalibrate vakillari har bir mijoz uchun sunʼiy intellektning alohida nusxasi taqdim etilishini va maʼlumotlar raqobatchilar oʻrtasida almashilmasligini iddao qilmoqda. Walmart esa daʼvoni oʻrganib chiqayotganini va oʻz pozitsiyasini sudda himoya qilishini maʼlum qildi.

Ushbu holat jahon miqyosida sunʼiy intellektni tartibga solish masalasini yana bir bor kun tartibiga chiqardi. Agar ayblovlar tasdiqlansa, bu nafaqat AQSH, balki butun dunyoda raqamli iqtisodiyot va narx belgilash algoritmlariga nisbatan nazoratning keskin kuchayishiga turtki boʻlishi mumkin.