SpaceX yarim yil ichida 260 ta Starlink sunʼiy yoʻldoshini orbitadan chiqardi

Ilon Mask boshqaruvidagi SpaceX kompaniyasi global sunʼiy yoʻldosh tarmogʻini yangilash jarayonini sezilarli darajada tezlashtirdi. Soʻnggi olti oy ichida (2025-yil dekabridan 2026-yil mayigacha) kompaniya 260 ta Starlink apparatini orbitadan rejaviy ravishda tushirib yubordi. Bu haqda ixbt.com nashri AQSH Federal aloqa komissiyasiga (FCC) taqdim etilgan hisobotga tayanib xabar bermoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Hozirgi vaqtda koinotdagi Starlink sunʼiy yoʻldoshlarining umumiy soni 10 mingdan oshib ketgan. Orbitadan chiqarilgan apparatlarning 176 tasi birinchi avlodga mansub boʻlsa, qolganlari nisbatan yangiroq boʻlgan ikkinchi avlod modellaridir. Shuningdek, SpaceX yana 349 ta sunʼiy yoʻldosh oʻz missiyasini yakunlagani va yaqin orada atmosferada yonib ketish uchun manevrlarni boshlashini maʼlum qildi.

Texnologik yangilanish va xavfsizlik choralari

Starlink tizimidagi sunʼiy yoʻldoshlar dastlab taxminan 5 yillik xizmat muddatiga moʻljallangan. Qurilmalar oʻz resursini tugatgach, yonilgʻi qoldiqlaridan foydalanib orbitasini pasaytiradi va Yer atmosferasining zich qatlamlariga kiradi. Ishqalanish natijasida hosil boʻladigan yuqori harorat tufayli ular butunlay yonib ketadi, bu esa koinotda xavfli chiqindilar toʻplanib qolishining oldini oladi.

Taʼkidlash joizki, yangi avlod qurilmalari avvalgilaridan sezilarli darajada ogʻirroq. Agar dastlabki Starlink sunʼiy yoʻldoshlari 260–295 kg vaznga ega boʻlgan boʻlsa, ikkinchi avlod apparatlarining ogʻirligi 800 kg dan 1250 kg gacha yetadi. Bu esa atmosferada har bir qurilma yonganida avvalgidan koʻra koʻproq material bugʻlanishini anglatadi.

Ekologik va huquqiy masalalar

Olimlar sunʼiy yoʻldoshlarning ommaviy ravishda atmosferada yonishi oqibatlarini faolroq oʻrganishga chaqirmoqda. Xususan, yonish jarayonida hosil boʻladigan alyuminiy oksidi va boshqa birikmalar atmosferaning yuqori qatlamlari kimyoviy tarkibiga qanday taʼsir koʻrsatishi borasida bahslar davom etmoqda. Bu masalalar SpaceX kabi yirik operatorlar uchun kelajakda qoʻshimcha talablar qoʻyilishiga sabab boʻlishi mumkin.

Hozirda AQSH hukumati koinot missiyalarini milliy ekologik siyosat (NEPA) talablaridan ozod qilish masalasini koʻrib chiqmoqda. Mutaxassislarning fikricha, bunday faoliyat texnik jihatdan AQSH hududidan tashqarida sodir boʻlgani sababli, qatʼiy ekologik ekspertizaga ehtiyoj yoʻq. Biroq ekologlar global miqyosdagi taʼsirni hisobga olish zarurligini taʼkidlashmoqda.

SpaceX oʻzining ulkan rejalaridan voz kechgani yoʻq. Kompaniya kelajakda orbitadagi sunʼiy yoʻldoshlar sonini 42 mingtaga yetkazishni maqsad qilgan. Hozirda nafaqat yangi apparatlarni uchirish, balki maʼlumotlarni bevosita orbitaning oʻzida qayta ishlaydigan hisoblash platformalarini yaratish ustida ham ish olib borilmoqda. Bu Oʻzbekiston kabi chekka hududlarda ham barqaror va tezkor internet taʼminoti uchun yangi texnologik imkoniyatlar ochadi.