Xakerlarga toʻlov qilish kiberhujumlarni toʻxtatmaydi: Yangi tadqiqot natijalari

Kiberjinoyatchilar tomonidan amalga oshiriladigan tovlamachilik hujumlari bugungi kunda global iqtisodiyot uchun eng katta xavflardan biriga aylandi. Koʻplab kompaniyalar oʻz maʼlumotlarini qaytarib olish yoki ularning tarqalib ketishining oldini olish maqsadida xakerlarga katta miqdorda mablagʻ toʻlashga rozi boʻlishadi. Biroq, soʻnggi tadqiqotlar shuni koʻrsatmoqdaki, jinoyatchilarga pul toʻlash muammoning yechimi emas, balki yangi hujumlar uchun taklifnomadir. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Proofpoint kiberxavfsizlik kompaniyasi oʻtkazgan tadqiqotga koʻra, xakerlarga toʻlov qilgan kompaniyalarning uchdan bir qismidan koʻprogʻi takroriy tovlamachilikka duch kelgan. 953 ta tashkilot oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrov natijalari shuni koʻrsatadiki, kiberjinoyatchilar bir marta pul olgandan soʻng, jabrlanuvchini tinch qoʻyish oʻrniga, yangi talablar bilan qayta murojaat qilishni odat tusiga aylantirmoqda. Bu holat raqamli dunyoda tovlamachilar bilan kelishuvga erishishning imkonsiz ekanligini yana bir bor isbotlamoqda.

Nega xakerlar bilan muzokara oʻtkazish xavfli?

Xavfsizlik boʻyicha mutaxassislarning taʼkidlashicha, jinoyatchilar bilan "yaxshi niyat" asosida kelishib boʻlmaydi. Proofpoint maʼlumotlariga koʻra, ransomware (tovlamachi dasturlar) hujumlari endilikda oddiy bir martalik tranzaksiyadan koʻp bosqichli bosim oʻtkazish mexanizmiga aylangan. Xakerlar nafaqat tizimni bloklab qoʻyishadi, balki oʻgʻirlangan maʼlumotlarni ommaga eʼlon qilish bilan tahdid qilib, bir necha bor pul undirishga harakat qilishadi.

Hatto xakerlar oʻgʻirlangan maʼlumotlarni oʻchirib tashlashga vaʼda bergan taqdirda ham, amaliyotda buning teskarisi kuzatilmoqda. Masalan, oʻtgan oyda Klue marketing tadqiqot firmasi xakerlar bilan kelishuvga erishganini va maʼlumotlar yoʻq qilinganini eʼlon qilgan edi. Biroq, keyinchalik maʼlum boʻlishicha, boshqa bir xakerlar guruhi oʻsha maʼlumotlarning nusxasini qoʻlga kiritgan va mijozlar yana xavf ostida qolgan. Bu kabi holatlar jinoyatchilar oʻrtasida maʼlumotlar almashinuvi yoki oʻzaro raqobat mavjudligini koʻrsatadi.

Yirik kompaniyalar misolidagi achchiq tajriba

2024-yilda AQShning Change Healthcare kompaniyasi bilan bogʻliq voqea kiberjinoyatchilikning naqadar murakkabligini koʻrsatib berdi. Rossiyalik xakerlar guruhi 192 million kishining tibbiy maʼlumotlarini oʻgʻirlaganidan soʻng, kompaniya bir emas, balki ikki xil jinoyatchilar guruhiga alohida toʻlov qilishga majbur boʻldi. Bu guruhlar oʻrtasidagi ichki nizolar sababli, kompaniya oʻz mijozlari maʼlumotlarini himoya qilish uchun bir necha bor mablagʻ sarflashiga toʻgʻri keldi.

Buyuk Britaniya huquq-tartibot idoralari LockBit xakerlik guruhiga qarshi oʻtkazilgan operatsiya davomida yana bir muhim faktni aniqlashdi. Politsiya maʼlumotlariga koʻra, LockBit serverlarida toʻlovni amalga oshirgan qurbonlarning maʼlumotlari hamon saqlanib kelayotgan boʻlgan. Bu esa xakerlarning "toʻlov evaziga maʼlumotlarni oʻchirish" haqidagi vaʼdalari shunchaki yolgʻon ekanligini tasdiqlaydi.

Oʻzbekistonlik foydalanuvchilar va mahalliy kompaniyalar uchun ham bu juda muhim ogohlantirishdir. Kiberxavfsizlik mutaxassislari quyidagi choralarni tavsiya etadi:

• Maʼlumotlarning muntazam ravishda zaxira nusxalarini (backup) yaratish;
• Xodimlarning kiber-gigiyena boʻyicha bilimlarini oshirish;
• Hech qachon xakerlarga toʻlov qilmaslik, chunki bu faqat jinoyatchilikni moliyalashtiradi;
• Zamonaviy antivirus va himoya tizimlaridan foydalanish.

Xulosa oʻrnida aytish mumkinki, kiber-tovlamachilarga pul toʻlash nafaqat moliyaviy zarar, balki kompaniya obroʻsiga ham putur yetkazadi. Eng yaxshi himoya — hujum sodir boʻlishidan oldin tizim xavfsizligini taʼminlash va xakerlar bilan har qanday muloqotdan voz kechishdir.