“Oʻlik internet” nazariyasi haqiqatga aylandi: Botlar trafigi odamlardan oʻzib ketdi

Internet olamida uzoq vaqtdan beri muhokama qilib kelinayotgan “oʻlik internet” nazariyasi endilikda shunchaki taxmin emas, balki raqamlar bilan tasdiqlangan haqiqatga aylandi. Soʻnggi maʼlumotlarga koʻra, jahon tarmogʻidagi umumiy trafikning asosiy qismini endi insonlar emas, balki avtomatlashtirilgan dasturlar — botlar tashkil etmoqda. Bu holat raqamli iqtisodiyot va xavfsizlik tizimlari uchun jiddiy chaqiriq boʻlishi kutilmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Cloudflare kompaniyasi taqdim etgan hisobotga koʻra, iyun oyi yakunlariga koʻra veb-sahifalarga qilingan barcha murojaatlarning qariyb 58 foizi botlar hissasiga toʻgʻri kelgan. Bu koʻrsatkich internet tarixida ilk bor insonlar faolligidan oʻzib ketdi. Avvalroq Cloudflare rahbari Matthew Prince bunday holat faqat 2027-yilga borib yuz berishini taxmin qilgan edi, biroq sunʼiy intellekt (AI) texnologiyalarining shiddatli rivojlanishi bu jarayonni bir necha yilga tezlashtirib yubordi.

Sunʼiy intellekt agentlarining keskin oʻsishi

Human Security kompaniyasi ekspertlari soʻnggi bir yil ichida mustaqil ravishda havolalar boʻyicha oʻtishga, shakllarni toʻldirishga va foydalanuvchi nomidan harakat qilishga qodir AI-agentlar faolligi 8000 foizga oshganini qayd etishdi. Thales hisobotida esa 2025-yilga kelib botlar trafigi 53 foizni tashkil etishi prognoz qilingan edi, ammo amalda bu koʻrsatkichlar allaqachon ortda qoldirildi. Eng achinarlisi, ushbu avtomatlashtirilgan faollikning qariyb 40 foizi zararli xarakterga ega.

Ushbu tendensiya yirik moliyaviy va texnologik platformalarda yaqqol koʻzga tashlanmoqda. Masalan, Stripe toʻlov tizimining dasturiy interfeysiga (API) boʻlayotgan murojaatlarning 70 foizi dasturiy agentlar tomonidan amalga oshirilmoqda. Alpaca platformasida esa botlar ulushi bor-yoʻgʻi bir chorak ichida 10 foizdan 30 foizgacha koʻtarilgan. Bu internetning ishlash tamoyillari tubdan oʻzgarayotganidan dalolat beradi.

Anʼanaviy himoya tizimlari ojiz qolmoqda

Hozirgi kunda biz oʻrgangan CAPTCHA kabi himoya usullari zamonaviy AI-agentlarni insonlardan ajratishda tobora ojiz boʻlib bormoqda. Shu sababli Cloudflare foydalanuvchining alohida harakatlarini emas, balki butun seansni tahlil qiluvchi Precursor tizimini taqdim etdi. Mutaxassislarning fikricha, mavjud tizimlar oddiy foydalanuvchilarning 7-15 foizini xatolik bilan bot deb tasniflamoqda, koʻplab aqlli botlar esa filtrdan osongina oʻtib ketmoqda.

Vaziyatni tartibga solish uchun Google, Microsoft, Mozilla va Cloudflare kabi gigantlar PACT deb nomlangan yangi protokol ustida ish boshlashdi. Ushbu texnologiya tashrif buyuruvchining shaxsini oshkor qilmagan holda, uning haqiqatan ham inson ekanligini tasdiqlash imkonini beradi. Bu reklama modeliga asoslangan va real foydalanuvchilar xatti-harakatini tahlil qiluvchi hozirgi internet ekotizimi uchun hayot-mamot masalasidir.

Kelajakda bu jarayon yanada kengayishi kutilmoqda. PitchBook tahliliga koʻra, hozirda AI-agentlar oʻzlari bajarishi mumkin boʻlgan potensial ish hajmining atigi 1 foizini qamrab olgan. Bu degani, yaqin yillarda internetdagi inson ulushi yanada kamayib boradi. Shuni hisobga olgan holda, Cloudflare sentyabr oyidan boshlab maʼlumot yigʻuvchi AI-kroulerlar kontentdan foydalangani uchun nashriyotlarga haq toʻlashi kerakligini eʼlon qildi.