Boysundagi avariya uchun hal qiluvchi reja ishga tushmoqda

Boysundagi «Mustaqillikning 25 yilligi» konida davom etayotgan murakkab texnogen vaziyatni bartaraf etish ishlari yangi bosqichga kirmoqda. «O‘zbekneftgaz» Xitoyning yirik burg‘ulash kompaniyasi bilan maxsus qutqaruv quduqlarini ishga tushirishga tayyorlanyapti, ammo asosiy operatsiyani boshlashdan oldin bir qator xavfli va texnik jihatdan murakkab vazifalar hal qilinishi kerak.

Kompaniya rahbari Abdug‘ani Sanginov xitoylik mutaxassislar bilan uchrashib, tayyorgarlik ishlarini qisqa muddatda yakunlash vazifasini qo‘ydi. Reja amalga oshsa, uzoq vaqtdan beri davom etayotgan avariyani to‘liq jilovlash imkoni paydo bo‘ladi.

Xitoy kompaniyasi bilan amaliy bosqich muhokama qilindi

«O‘zbekneftgaz» AJ boshqaruvi raisi Abdug‘ani Sanginov Xitoy Milliy neft korporatsiyasi — CNPC tarkibidagi CCDC burg‘ulash kompaniyasi vakillari bilan muzokara o‘tkazdi.

Uchrashuvda Boysun tumanidagi M-25 konida avariya oqibatlarini bartaraf etish uchun zarur tayyorgarliklarni tezlashtirish masalasi asosiy mavzu bo‘ldi.

«Amaliy ishlarni tezkor boshlash uchun barcha tayyorgarlik jarayonlarini qisqa muddatlarda yakunlash muhim».

Xitoyning CCDC kompaniyasi bilan hamkorlik bo‘yicha kelishuv avvalroq tuzilgan. «O‘zbekneftgaz» rahbariyatiga ko‘ra, turli davlatlar kompaniyalarining texnik takliflari o‘rganilib, yakunda CNPC taqdim etgan yechim eng maqbul variant sifatida tanlangan.

Obyektga qanday texnika olib kelinadi?

M-25 konidagi yuqori bosim va murakkab geologik sharoit oddiy burg‘ulash uskunalaridan foydalanishga imkon bermaydi. Shu sababli operatsiya uchun alohida texnika, muhandislik yechimlari va maxsus tayyorlangan mutaxassislar talab etiladi.

Uchrashuvda quyidagi masalalar muhokama qilindi:

• maxsus qutqaruv-burg‘ulash dastgohlarini konga yetkazish;

• yuqori bosim sharoitida ishlaydigan texnologik uskunalarni tayyorlash;

• xorijlik muhandislar va malakali mutaxassislarni jalb qilish;

• burg‘ulash yo‘nalishi va loyiha yechimlarini yakunlash;

• xavfsizlik choralarini kuchaytirish;

• qutqaruv quduqlarini belgilangan muddatda ishga tushirish.

Ikki kompaniya mutaxassislari operatsiyaning har bir bosqichini birgalikda muvofiqlashtirishi, texnik qarorlarni esa kechiktirmasdan qabul qilishi rejalashtirilgan.

Nega maxsus quduqlar burg‘ilanadi?

Bunday avariyalarda xavfli quduqqa to‘g‘ridan to‘g‘ri yaqinlashish har doim ham mumkin emas. Shu sababli asosiy quduqqa ma’lum masofadan yonlama yo‘nalishda maxsus qutqaruv quduqlari burg‘ilanadi.

Ular orqali:

• yer ostidagi bosimni pasaytirish;

• nazoratsiz gaz oqimini boshqarish;

• quduqqa maxsus og‘irlashtirilgan eritma yuborish;

• favvoralanish manbasini xavfsiz yopish mumkin bo‘ladi.

Abdug‘ani Sanginovning avvalgi bayonotiga ko‘ra, M-25 konida to‘rtta qo‘shimcha quduq burg‘ilash rejalashtirilgan. Texnikalarni yil oxirigacha yetkazish va avariyani 2027 yilning birinchi yarmida to‘liq bartaraf etish maqsad qilingan.

M-25 konida vaziyat qachon boshlangan?

«Mustaqillikning 25 yilligi» konidagi texnogen muammolar 2024 yil sentyabridagi hodisalardan keyin jiddiy tus olgan. 604-sonli quduqdan yuqori bosimli vodorod sulfid gazi sizib chiqishi oqibatida 4 kishi halok bo‘lgan va 11 kishi jarohatlangan edi.

2025 yil 27 martda 202-sonli quduqda yana vodorod sulfidi chiqishi qayd etildi. Atmosferaga zararli moddalar tarqalishining oldini olish uchun gaz oqimi nazorat ostida yoqib qo‘yilgan.

5 may kuni esa shu quduqda yuqori bosimli gazning favvoralanishi takrorlangan. Rasmiy ma’lumotda hudud mutaxassislar nazoratiga olingani va xorijiy ekspertlar ham jalb etilgani bildirilgan.

2025 yil dekabr oxirida kon hududida neft saqlovchi suyuqlikning yer yuziga chiqishi ham qayd etildi. Uni tarqatmaslik uchun himoya hovuzlari qurilib, yig‘ilgan suyuqlik maxsus izolyatsiyalangan maydonga olib chiqilgan.

Eng qiyin bosqich hali oldinda

Xitoylik mutaxassislar va maxsus texnikalarning jalb qilinishi avariya tez orada to‘liq bartaraf etiladi, degani emas. Qutqaruv quduqlarini burg‘ilash yuqori aniqlikni talab qiladigan, uzoq vaqt davom etishi mumkin bo‘lgan murakkab jarayon hisoblanadi.

Hal qiluvchi natija bir nechta omilga bog‘liq bo‘ladi:

• texnikalarning o‘z vaqtida yetib kelishi;

• yer osti qatlamlari bo‘yicha hisob-kitoblarning aniqligi;

• quduqlarni belgilangan nuqtagacha burg‘ilash;

• yuqori bosimni xavfsiz pasaytirish;

• ishchilar va yaqin hududlar xavfsizligini ta’minlash.

Rasmiy idoralar keyingi davrlarda kondagi jarayonlar mutaxassislar nazorati ostida ekanini bildirib kelmoqda. Biroq avariyani to‘liq tugatish uchun asosiy texnik operatsiyalar hali amalga oshirilishi kerak.

Boysun uchun kutilgan natija

Yangi kelishuvning asosiy maqsadi — gaz va neft suyuqligi chiqishini vaqtincha nazorat qilish emas, balki avariya manbasini texnik jihatdan to‘liq yopish.

CCDC maxsus texnika va muhandislarini obyektga o‘z vaqtida olib kelsa, qo‘shimcha quduqlarni burg‘ilash ishlari boshlanadi. Aynan shu operatsiya Boysunda uzoq vaqtdan beri davom etayotgan murakkab vaziyatni bartaraf etishda hal qiluvchi qadam bo‘lishi kutilmoqda.

Sizningcha, avariyani bartaraf etish ishlari va ularning ekologik natijalari haqida jamoatchilikka muntazam ochiq hisobot berilishi kerakmi? Fikringizni izohlarda yozing va maqolani Boysundagi vaziyatni kuzatayotganlarga Telegram orqali yuboring.