Mars Express Qizil sayyoraning janubiy qutbidagi binafsha qoyalarni suratga oldi

Yevropa kosmik agentligining Mars Express apparatidagi High Resolution Stereo Camera (HRSC) kamerasi Marsning janubiy qutbi yaqinidagi o‘ta o‘ziga xos muzlik va qoyali hududni muvaffaqiyatli tasvirga oldi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, mazkur hududdagi qoyalar ayrim joylarda bir kilometrdan ziyod balandlikka ko‘tarilib, ulkan zinapoyasimon tizmalar yuzlab kilometrlarga cho‘zilgan. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Olingan kadrlarda sayyoramizdagi odatiy qizg‘ish-qo‘ng‘ir ohanglardan farqli o‘laroq, g‘ayrioddiy purpur va pushti ranglar ko‘zga tashlanadi. Mutaxassislarning tushuntirishicha, bu vizual ranglar sirtning asl rangi emas, balki tonggi yorug‘lik, atmosferadagi chang zarrachalari hamda tuproqdagi qirovning o‘zaro uyg‘unlashuvi natijasida hosil bo‘lgan optik hodiradir.

Thyles Rupes qoyali tizmasining sirli tuzilishi

Suratdagi qorong‘i hududlar va Thyles Rupes qoyali tizmasining ranglari asosiy jinslardagi mafik minerallarga, xususan, magniy va temirga boy olivin hamda piroksen kabi vulqon materiallariga borib taqaladi. Yanada yorug‘roq qismlar esa qattiq holatdagi karbonat angidrid (quruq muz) yotqiziqlari bilan qoplangan bo‘lib, ular hatto janubiy yarimsharda bahor kelganda ham o‘z holatini saqlab qoladi.

Bunday o‘ziga xos och havorang qismlar qum tepaliklari cho‘qqilari va kraterlar ichida yaqqol ko‘rinib turadi. Kadrning pastki chap qismida esa Marsning janubiy qutbiy muz qatlamining bir qismini tashkil etuvchi ulkan muzlik joylashgani aniqlangan.

Tarkibiy va geologik jarayonlar

Ilmiy kuzatishlarga ko‘ra, Thyles Rupes qoyali tizmasi tektonik kelib chiqish tarixiga ega bo‘lishi mumkin. Taxminlarga ko‘ra, qadimda Mars qa’ri sovib, sayyoraning o‘zi qisqara boshlagan davrda qobiq deformatsiyaga uchragan va ayrim bloklar yuqoriga ko‘tarilib, ana shunday burmalarni hosil qilgan. Bu jarayonlar bundan milliardlab yillar muqaddam sodir bo‘lgan bo‘lib, zamonaviy Mars sayyorasi bunday faol tektonik xususiyatlarga ega emas.

Shuningdek, suratlardan turli yo‘nalishlarda esuvchi shamollar ta’sirida shakllangan qumtepaliklarning bir nechta turlarini ham ko‘rish mumkin. Qizig‘i shundaki, Mars Express apparati 2003-yildan buyon Qizil sayyora atrofida muvaffaqiyatli faoliyat yuritib kelmoqda.

Ushbu kosmik apparat sayyora sirtini rangli va uch o‘lchovli formatda xaritalashtirib kelmoqda. HRSC kamerasi esa Mars yuzasi naqadar rang-barang ekanini bir necha bor isbotladi: odatiy temir oksidlaridan tashqari, bu yerda vulqon qumlari, loylar, sulfatlar va muz qatlamlari bir-in-oq birga uchraydi.