Olimlar betondek mustahkam va muzdan oʻn chandon kuchli yangi material yaratdi

Quddusdagi yahudiy universiteti tadqiqotchilari oddiy muzdan oʻn barobar mustahkam va unga qaraganda yetmish barobar koʻproq energiyani yutish xususiyatiga ega boʻlgan noyob kompozit material ishlab chiqishdi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, BioPykrete deb nomlangan ushbu innovatsion ishlanma oʻzining chidamliligi boʻyicha hatto anʼanaviy beton bilan raqobatlasha oladi va kelgusida ekstremal sovuq iqlim sharoitidagi qurilish ishlarida tub burilish yasashi mumkin. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Muzni mustahkamlash gʻoyasi aslida yangilik emas. Ikkinchi jahon urushi yillaridayoq olimlar muz va yogʻoch tsellyulozasi aralashmasidan iborat Pykrete deb nomlangan material ustida tajribalar oʻtkazishgan edi. Oʻsha paytda ushbu aralashma oddiy muzga qaraganda mustahkamroq chiqib, sekinroq erigan. Hozirgi kunda zamonaviy ilm-fan bu konsepsiyani yangi, yaʼni molekulyar darajada yanada takomillashtirishga muvaffaq boʻldi.

Nanotexnologiyalar va molekulyar yelim

Yangi materialni yaratish jarayonida tadqiqotchilar tarkibga tabiiy oʻsimlik xomashosidan olingan oʻta mayda va qattiq zarrachalar — tsellyuloza nanokristallarini qoʻshishdi. Suv muzlashi jarayonida ushbu zarralar muz strukturasi ichida oʻziga xos uch oʻlchamli tarmoqni hosil qiladi. Shundan soʻng olimlar muz va tsellyulozani bir-biriga mahkam bogʻlovchi maxsus ishlab chiqilgan oqsildan foydalanishdi.

Mazkur oqsil materialning turli qismlarini oʻzaro chambarchas bogʻlovchi oʻziga xos molekulyar yelim vazifasini bajaradi. Laboratoriya sinovlari natijalari koʻrsatishicha, BioPykrete siqilishga bardosh berishda oddiy muzdan taxminan oʻn marta kuchliroq boʻlib, beton bilan tenglasha oladigan darajaga yetgan. Material bir zumda parchalanib ketmaydi, aksincha, deformatsiyaga uchrab, yemirilishdan oldin ulkan miqdordagi energiyani oʻziga singdirib oladi.

Qoʻllanish sohalari va istiqbollar

Tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, mazkur oqsil konstruksiyani mustahkamlashda hal qiluvchi rol oʻynagan. Uni qoʻshish orqali materialning mustahkamligi va energiyani yutish qobiliyati molekulyar bogʻlanishlarsiz tayyorlangan oddiy muz-tsellyuloza aralashmasiga nisbatan salkam ikki barobar oshgan. Bu esa kelajakda muqobil qurilish materiallarini yaratish imkoniyatlarini kengaytiradi.

Mutaxassislar BioPykrete materialini birinchi navbatda Arktika va Antarktika kabi olis hududlarda qurilish ishlarini olib borishda qoʻllashni rejalashtirmoqda. Bunday sovuq mintaqalarga beton, poʻlat va boshqa ogʻir qurilish materiallarini yetkazib berish juda murakkab hamda qimmatga tushadi. Asosan suv va oʻsimlik tsellyulozasidan iborat boʻlgani bois, bu material ekstremal sovuqda vaqtinchalik obyektlarni bunyod etishda ekologik toza muqobilga aylanishi mumkin.

Hozircha ushbu oʻta mustahkam muzdan uylar va yirik binolar qurishdan hali yiroqmiz. BioPykrete hozircha eksperimental material boʻlib qolmoqda va olimlar uning uzoq muddatli foydalanishdagi xususiyatlarini oʻrganishi zarur. Xususan, materialning qayta-qayta muzlash va erish sikllariga chidamliligi, doimiy yuklama ostida oʻz shaklini qanchalik saqlab qolishi chuqur tekshirilishi lozim.