«Musorli» DNKdan 1700 ta nomaʼlum oqsil topildi va saratonga qarshi vaksina yaratildi

Xalqaro tadqiqotchilar jamoasi ilgari «musorli DNK» deb atalib, hech qanday foydali vazifa bajarmaydi deb hisoblangan hududlarda oʻnlab aminokislotalardan iborat qisqa molekulalar — peptidinlarni aniqladi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, ushbu yashirin qatlamning kashf etilishi tibbiyot va onkologiyada tub burilish yasab, xavfli oʻsmalarga qarshi mutlaqo yangi vaksinalarni sinovdan oʻtkazish imkonini berdi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Ilgarilari genetiklar faqat yuzlab yoki minglab zanjirli klassik oqsillarni oʻrganib, genomning katta qismini eʼtibordan chetda qoldirgan edi. TransCODE xalqaro konsorsiumi tarkibida birlashgan 60 dan ortiq tadqiqotchi ilgari kodlovchi deb qaralmagan 7 000 dan ziyod uchastkalarni tahlil qildi. Natijada ularning qariyb toʻdan bir qismi — 1 700 ga yaqin qismi oʻziga xos qisqa molekulalarni ishlab chiqarishi maʼlum boʻldi.

Ushbu yashirin qatlamni ochib berishda ribosomal profillash usuli muhim rol oʻynadi. Mazkur texnologiya oqsil yigʻish mashinalari genomning qaysi nuqtalarida faol ekanini aniq qayd etadi. Maʼlum boʻlishicha, ribosomalar minglab noannotatsiya qilingan hududlarni oʻqiydi. 2001 yilda hujayralarni stressdan himoya qiluvchi 24 ta aminokislotali guponin kashf etilishi ushbu keng sinfdagi ilk hujjatlashtirilgan holat boʻlgan edi.

Onkologiyada amaliy qoʻllanilishi

Tadqiqotning eng muhim klinik natijasi onkologiya sohasiga toʻgʻri keladi. Saraton hujayralari sogʻlom toʻqimalarda uchramaydigan koʻplab peptidinlarni oʻz ichiga oladi va eng asosiysi, ularga bogʻlanib qoladi. «Qora DNK»ning tegishli qismlari bloklanganda koʻkrak, prostata, ichak va miya saratoni hujayralarining oʻsishi toʻxtashi aniqlandi.

Ushbu molekulalarning parchalari HLA-kompleks oqsillari orqali hujayra yuzasiga chiqariladi va bu ularni immun tizimi uchun qulay nishonga aylantiradi. Aynan shu prinsip Yuing sarkomasiga — Yevropada har yili 600 ga yaqin yoshlarda aniqlanadigan kam uchraydigan va agressiv suyak oʻsimtasiga qarshi vaksina yaratish asosiga qoʻyildi.

Prinsessa Maksim nomidagi bolalar onkologiyasi markazidan Sebastian van Xeesch sarkoma hujayralariga xos boʻlgan bir nechta peptidin parchalarini bitta preparatga birlashtirdi. Uning tushuntirishicha, molekulalar shu qadar kichikki, bitta vaksina tarkibiga bir nechta nishonlarni joylashtirish imkoni tugʻilgan.

Kelajak istiqbollari va evolyutsiyadagi ahamiyati

Hozirgi vaqtda Fight Kids Cancer dasturi tomonidan moliyalashtiriladigan klinik sinovlar Parijdagi Kyuri instituti va Geydelberg universitetida 45 nafargacha bemor ishtirokida davom etmoqda. Ushbu yondashuv boshqa turdagi xavfli oʻsmalarni davolashda ham qoʻl kelishi kutilmoqda.

Shu bilan birga, peptidinlar evolyutsiya nazariyasi boʻyicha fundamental savol qoʻymoqda. Inson oqsillarining aksariyati boshqa turlarda oʻxshash analoglarga ega boʻlsa-da, yurak toʻqimalarini solishtirgan olimlar bu molekulalar landshafti tubdan farq qilishini aniqlashdi. Bu esa molekulyar darajadagi evolyutsiya avval oʻylanganidan ancha dinamik ekanini va peptidinlar kelgusida toʻlaqonli oqsilga aylanishi mumkinligini koʻrsatadi.