The Lancet: mRNK vaksinalarining xavfsizligi va samaradorligi toʻliq isbotlandi

Dunyoning eng nufuzli tibbiy nashrlaridan biri boʻlgan The Lancet jurnalida eʼlon qilingan keng koʻlamli ilmiy sharh mRNK (matritsali RNK) texnologiyasiga asoslangan vaksinalarning xavfsizligi va yuqori samaradorligini yana bir bor tasdiqladi. Kanada, Buyuk Britaniya, AQSH va Gongkonglik olimlar jamoasi tomonidan oʻtkazilgan ushbu tadqiqot pandemiya davridan buyon toʻplangan milliardlab dozalar haqidagi maʼlumotlarni tahlil qilib chiqdi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Tadqiqot mualliflari mRNK texnologiyasining ishlash mexanizmini batafsil tushuntirib oʻtishgan. Ushbu vaksinalar hujayralarga virusli oqsilning kichik bir qismini ishlab chiqarish boʻyicha „koʻrsatma“ beradi, bu esa immun tizimini xavfga oldindan tayyorlaydi. Muhimi shundaki, mRNK molekulasi vazifasini bajargach, organizmda tezda parchalanib ketadi va hech qanday iz qoldirmaydi.

Genetik oʻzgarishlar haqidagi asossiz xavotirlar

Ilmiy ishda jamiyatda keng tarqalgan eng katta qoʻrqinchlardan biri — mRNK vaksinalarining inson DNK siga taʼsir qilishi haqidagi gap-soʻzlar mutlaqo rad etilgan. Olimlarning taʼkidlashicha, texnologiyaning ishlash tamoyili hujayra yadrosiga kirishni yoki genom bilan oʻzaro aloqaga kirishishni nazarda tutmaydi. Bu esa vaksinalarning genetik darajada xavfsiz ekanligini anglatadi.

Britaniya Kolumbiyasi universiteti biomuhandisi Anna Blekni boshchiligidagi guruh mRNK platformasining afzalliklari sifatida quyidagilarni sanab oʻtdi:

• Vaksinalarni ishlab chiqish muddatining qisqaligi;
• Ishlab chiqarishni tezkorlik bilan kengaytirish imkoniyati;
• Kuchli va barqaror immun javobining shakllanishi.

Nojoʻya taʼsirlar va kelajakdagi imkoniyatlar

The Lancet sharhida nojoʻya taʼsirlar ham ochiq bayon etilgan. Kamdan-kam hollarda allergik reaksiyalar va miokardit (yurak mushagining yalligʻlanishi) holatlari kuzatilgani qayd etilgan. Biroq, bu holatlar asosan yosh erkaklarda uchragan va aksariyat vaziyatlarda qaytuvchan xarakterga ega boʻlib, oddiy tibbiy nazorat ostida oʻtib ketgan. Olimlarning xulosasiga koʻra, vaksina keltiradigan foyda — ogʻir kasallanish, gospitalizatsiya va oʻlim xavfining kamayishi — yuzaga kelishi mumkin boʻlgan kam sonli xatarlardan ancha yuqori.

Bugungi kunda mRNK texnologiyasi faqatgina COVID-19 bilan cheklanib qolmayapti. Tadqiqotchilar ushbu platformadan onkologiya sohasida foydalanish ustida faol ish olib bormoqdalar. Xususan, saraton hujayralarining individual mutatsiyalariga qarshi kurashuvchi shaxsiylashtirilgan vaksinalar yaratish tibbiyotning yangi bosqichi boʻlishi kutilmoqda.

Oʻzbekistonda ham pandemiya davrida mRNK turidagi vaksinalardan (masalan, Pfizer/BioNTech) keng foydalanilganini hisobga olsak, ushbu xalqaro tadqiqot natijalari mahalliy sogʻliqni saqlash tizimi va aholi uchun ham muhim ahamiyatga ega. Bu kabi shaffof va ilmiy asoslangan maʼlumotlar zamonaviy tibbiy texnologiyalarga boʻlgan ishonchni mustahkamlashga xizmat qiladi.