Genetika inqilobi: Inson embrioni DNKsini xromosomalarga zarar yetkazmasdan tahrirlash yoʻli topildi
Xalqaro olimlar guruhi inson embrionlari genomini tahrirlashda inqilobiy qadamni amalga oshirdi. Kolumbiya universiteti, Seul milliy universiteti va Chexiya fanlar akademiyasi tadqiqotchilari anʼanaviy usullardan farqli oʻlaroq, xromosomalar tuzilishiga zarar yetkazmaydigan yangi texnologiyani muvaffaqiyatli sinovdan oʻtkazdilar. Bu kashfiyot irsiy kasalliklarni homila darajasida davolashda xavfsizlik masalasini yangi bosqichga olib chiqadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
Tadqiqot davomida genetiklar ikki xil yondashuvni oʻzaro solishtirishdi: klassik CRISPR/Cas9 tizimi va adeninli asos tahrirlagichlari (ABE). Maʼlum boʻlishicha, koʻp yillar davomida qoʻllanib kelingan CRISPR/Cas9 texnologiyasi DNK zanjirida qoʻshaloq uzilishlar hosil qiladi, bu esa embrion hujayralarida xromosomalarning bir qismi yoʻqolishi yoki kutilmagan mutatsiyalarga sabab boʻladi. Bu kabi nuqsonlar embrion rivojlanishining toʻxtab qolishi yoki ogʻir genetik kasalliklarga olib kelishi mumkin.
Xavfsiz tahrirlashning yangi mexanizmi
Yangi qoʻllanilgan ABE texnologiyasi esa DNK tarkibiga nuqtali oʻzgarishlar kiritish imkonini beradi. Bunda xromosomaning yaxlitligi buzilmaydi, bu esa embrionning barqaror rivojlanishini taʼminlaydi. Olimlar tajriba uchun xolesterin miqdorini tartibga soluvchi PCSK9 geni va gemoglobin sinteziga masʼul HBG1/2 genlarini tanlab olishdi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, ABE yordamida genlarni "oʻchirish" jarayoni mutlaqo xavfsiz kechgan.Tadqiqotchilar natijalarning aniqligini tekshirish uchun murakkab usullardan foydalanishdi. SNP-mikrochiplar va Digenome-seq tahlillari orqali har bir tahrirlangan hujayradagi 1 va 11-xromosomalarning butunligi isbotlandi. Statistik maʼlumotlarga koʻra, ABE texnologiyasining xavfsizlik boʻyicha ustunligi matematik jihatdan ham tasdiqlangan (p < 0.00001), bu esa genetik aralashuv endi "halokatli" emasligini anglatadi.
Tibbiyot uchun yangi istiqbollar
Ushbu kashfiyot reproduktiv tibbiyotda, ayniqsa EKO (ekstrakorporal urugʻlantirish) dasturlarida katta ahamiyatga ega. Yangi usul yordamida:- Ogʻir irsiy kasalliklarga ega oilalarda sogʻlom embrionlar sonini koʻpaytirish;
- Yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olish uchun genetik profilaktika oʻtkazish;
- Inson rivojlanishi biologiyasini chuqurroq oʻrganish uchun aniq modellarni yaratish imkoniyati tugʻiladi.
Biroq, mutaxassislar ushbu usulni klinik amaliyotda qoʻllashga hali biroz vaqt borligini taʼkidlamoqda. Hozirgi asosiy muammo — genetik mozaitsizm, yaʼni bitta embrion ichidagi turli hujayralarning har xil darajada tahrirlanishidir. Shunga qaramay, olimlar endi "embrionni zarar yetkazmasdan tahrirlash mumkinmi?" degan savoldan "tahrirlashni qanday qilib toʻliq nazorat qilish mumkin?" degan bosqichga oʻtishdi.
Izohlar 0
…