«Emmagan bola ota-onasini hurmat qilmaydimi?» Professorning fikri va tibbiyotdagi haqiqat

«Otani eshitmaydigan, onani hurmat qilmaydigan bolalarning ko‘pi emmagan bo‘ladi» — professor Zarifboy Ibodullayevning bu fikri ijtimoiy tarmoqlarda muhokamalarga sabab bo‘lishi mumkin. Ammo bu gap ortida yana bir muhim savol bor: bolaning kelajakdagi fe’l-atvori va ruhiy holatini haqiqatan ham emizilgan-emizilmagani belgilaydimi?

Professor, shuningdek, onalarga bolani kamida bir yil emizishni tavsiya qilgan va go‘daklarga «Alla» aytishning ahamiyati haqida fikr bildirgan. U o‘z nevaralariga Habiba Oxunova ijrosidagi «Alla» qo‘shig‘ini har kuni eshittirishini ham aytgan.

Biroq bu masalaga tibbiyot va psixologiya nuqtayi nazaridan qaralganda, manzara ancha murakkab.

Emizishning foydasi haqiqatdan ham katta

Ona suti chaqaloq uchun muhim ozuqa manbai hisoblanadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti chaqaloqni hayotining dastlabki 6 oyida faqat ona suti bilan oziqlantirish, keyin esa qo‘shimcha ovqatlar bilan birga emizishni 2 yoshgacha va undan ham uzoq davom ettirish mumkinligini tavsiya qiladi.

Emizish bolaning o‘sishi va rivojlanishi uchun muhim ozuqa bilan ta’minlashdan tashqari, ayrim infeksiyalardan himoyalanishga ham yordam beradi. Shu sababli mutaxassislar emizishni bola salomatligining muhim omillaridan biri sifatida baholaydi.

Demak, «bolani emizish kerakmi?» degan savolga tibbiyotning javobi aniq — imkoniyat bo‘lsa, emizish tavsiya etiladi.

Ammo masalaning ikkinchi tomoni bor.

Emizmaslik bolani «yomon fe’lli» qilib qo‘yadimi?

Bu yerda ehtiyotkor bo‘lish kerak.

Ilmiy tadqiqotlarda emizish bilan bolalarning xulq-atvori o‘rtasida ayrim bog‘liqliklar kuzatilgan. Masalan, 2026 yilda e’lon qilingan meta-tahlilda emizish bolalarda ayrim xulq-atvor muammolari xavfining pastroq bo‘lishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligi ko‘rsatilgan. Ammo tadqiqot mualliflari mavjud dalillarda cheklovlar borligini, ayrim natijalarga boshqa omillar ta’sir qilishi mumkinligini ta’kidlagan.

Bundan «emmagan bola ota-onasini hurmat qilmaydi» yoki «emizilgan bola albatta yaxshi xulqli bo‘ladi» degan qat’iy xulosa chiqarib bo‘lmaydi.

Chunki bolaning shaxsiyati va xulq-atvori ko‘plab omillar ta’sirida shakllanadi.

Bolaning xarakteriga nimalar ta’sir qiladi?

Bolaning ota-onaga munosabati va fe’l-atvorida bir nechta omil muhim rol o‘ynaydi:

• oiladagi psixologik muhit;

• ota-onaning bola bilan muloqot uslubi;

• mehr va e’tibor;

• tarbiya usullari;

• bolaning individual xususiyatlari;

• tengdoshlari va ijtimoiy muhit;

• stress va hayotiy voqealar;

• uyqu, ovqatlanish va umumiy salomatlik.

Shuning uchun bolaning keyingi hayotidagi har qanday psixologik muammoni faqat emizilgan yoki emizilmagani bilan izohlash to‘g‘ri emas.

«Kamida bir yil emizing» degan tavsiya haqida

Professorning bir yil emizish haqidagi tavsiyasi JSSTning umumiy yondashuviga zid emas: tashkilot 6 oygacha faqat ona suti, keyin esa qo‘shimcha ovqat bilan birga emizishni 2 yoshgacha va undan ham uzoq davom ettirishni tavsiya qiladi.

Lekin bu tavsiyani «bir yil emizilsa, bola umrbod depressiya yoki nevrozdan himoyalanadi» degan kafolat sifatida talqin qilish ilmiy jihatdan to‘g‘ri bo‘lmaydi.

Ruhiy salomatlik — juda ko‘p omillarga bog‘liq murakkab jarayon.

«Alla»ning ahamiyati nimada?

Professorning go‘daklarga «Alla» aytish haqidagi fikri ham e’tiborga loyiq.

Ona yoki ota bolaga sokin ovozda qo‘shiq aytishi, ertak o‘qib berishi yoki shunchaki muloyim gapirishi bola bilan emotsional muloqotni kuchaytirishi mumkin.

Bu yerda asosiy masala muayyan bir qo‘shiqning nomi emas, balki ota-onaning bolaga vaqt ajratishi, ovozi, mehri va e’tiboridir.

Go‘dak uchun tanish ovoz, takroriy muloqot va mehribon munosabat xotirjam muhit yaratishga xizmat qilishi mumkin.

Eng muhimi — emizish va tarbiyani bir-biriga qarshi qo‘ymaslik

Ona suti bolaning sog‘lom o‘sishi va rivojlanishi uchun muhim. Bu masalada tibbiy tavsiyalar yetarlicha aniq.

Ammo bolaning kelajakda qanday inson bo‘lib voyaga yetishi faqat ona sutiga bog‘liq emas.

Emizish — bola hayotining muhim boshlang‘ich qismlaridan biri. Tarbiya, mehr, muloqot va oilaviy muhit esa uning keyingi shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishida katta ahamiyat kasb etadi.

Shuning uchun professorning keskin fikri jamoatchilikda qiziqish uyg‘otgan bo‘lsa-da, uni tibbiy qoida sifatida emas, muhokamaga sabab bo‘lgan fikr sifatida qabul qilish to‘g‘riroq.

Eng muhimi, onalarni ayblash emas, balki emizish imkoniyati bor oilalarni ishonchli tibbiy ma’lumot va mutaxassislar yordami bilan qo‘llab-quvvatlashdir.