Ўзбекистонда туғилиш кўрсаткичлари сўнгги вақтларда пасайиш тенденциясини намоён этмоқда. 2026 йилнинг биринчи чораги якунларига кўра, мамлакатда 191,1 минг нафар чақалоқ дунёга келган бўлиб, бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 3,5 фоизга камдир. Эътиборлиси, бу салбий динамика кетма-кет 10 чоракдан бери давом этмоқда.
Бир қарашда бу ҳолат аҳоли орасида хавотир уйғотиши мумкин. Бироқ мутахассислар буни инқироз сифатида баҳолашга шошилмаслик кераклигини таъкидлашмоқда. Уларнинг фикрича, мазкур жараённинг асосий сабаби демографик тўлқинлар билан боғлиқ бўлиб, бу табиий ва вақтинчалик ҳолат ҳисобланади.
Экспертлар таҳлилига кўра, бугунги кунда асосий омил — турмуш қуриш ёшига етган авлодлар сонининг камлиги. Масалан, эркакларнинг ўртача никоҳ ёши 27 атрофида бўлиб, бугунги кунда оила қураётганлар 1998 йилда туғилган авлодга тўғри келмоқда. Айнан ўша йилларда мамлакатда туғилиш кўрсаткичлари 5,3 фоизга камайган эди. Шу сабабли ҳозирги паст кўрсаткичлар ана шу демографик “бўшлиқ”нинг табиий натижаси сифатида баҳоланмоқда.
Шу билан бирга, муҳим кўрсаткичлардан бири — фертиллик даражаси барқарорлигини сақлаб қолмоқда. Бир аёл ҳисобига тўғри келадиган болалар сони ўртача 3,38 ни ташкил этаётгани қайд этилган. Бу кўрсаткич аҳолининг табиий кўпайиши учун зарур бўлган 2,1 даражадан анча юқори. Демак, умумий демографик инқироз ҳақида гапиришга асос йўқ.
Никоҳ ёши борасида ҳам кескин ўзгаришлар кузатилмаяпти. Эркаклар ва аёллар ўртасида оила қуриш ёшининг жиддий ортиши қайд этилмаган. Бироқ биринчи чоракда никоҳлар сонининг 3,5 фоизга камайгани келгуси йиллар учун маълум таъсир кўрсатиши мумкин.
Мутахассислар таъкидлашича, 2027 йилда туғилиш кўрсаткичлари яна бир оз пасайиши эҳтимоли бор. Чунки бугунги никоҳлар сони эртанги туғилиш статистикасига бевосита таъсир кўрсатади.
Иқтисодчи Миркомил Холбоевнинг фикрича, ҳозирги вазият аҳолининг фарзанд кўришга бўлган муносабати ўзгарганини англатмайди. Бу — репродуктив ёшдаги аҳоли сони камайиши билан боғлиқ бўлган табиий, “мавсумий” демографик ўтиш жараёнидир.
Шу тариқа, туғилишдаги пасайиш ортида жиддий инқироз эмас, балки авлодлар алмашинуви билан боғлиқ табиий жараён ётгани кўринмоқда. Энди савол — келгуси йилларда бу кўрсаткичлар қайта ўсишга қайтдими? Вақт ва демографик динамика бу саволга жавоб беради.
