Конгрессга қарши мутлақ қурол: АҚШ президенти вето ҳуқуқидан қандай фойдаланади?

АҚШнинг сайланган президенти Дональд Трамп Оқ уй ва Конгресс ўртасидаги келгуси сиёсий муносабатлар борасида кескин баёнот билан чиқди. Унинг таъкидлашича, агар АҚШ Конгрессидаги демократлар янги маъмурият томонидан илгари суриладиган қонун лойиҳалари ва ташаббусларни қўллаб-қувватламаса ёки тўсиқлар қўйса, у президентлик вето ҳуқуқидан кенг ва фаол фойдаланади.

Ушбу кескин сигнал Вашингтонда ижро этувчи ҳамда қонун чиқарувчи ҳокимият шохлари ўртасида жиддий сиёсий қарама-қаршилик ва босимлар даври бошланаётганини англатмоқда.

Трампнинг позицияси: Қатъий огоҳлантириш ва чекланмаган босим

Янги сайланган президентнинг баёноти бир нечта стратегик мақсадларни ўзида жамлаган:

• Президент ваколатларини тўлиқ ишга солиш: Трамп ўз сайловолди дастури ва стратегик режаларини амалга ошириш йўлида мухолифат (демократлар) томонидан бўладиган ҳар қандай қаршиликни синдириш учун Конституцияда берилган барча имкониятлардан фойдаланишини очиқ билдирди;

• Демократларга тўғридан-тўғри ультиматум: Баёнот қонун чиқарувчи органдаги демократлар учун жиддий сигнал бўлиб, маъмуриятнинг муҳим ислоҳотлари ва сиёсий қарорларига сунъий тўсиқ қўйиш уринишлари қарши жавобсиз қолмаслигини кўрсатади.

Президент ветоси: Қанчалик кучли қурол?

АҚШ давлатчилик тизимида президентнинг вето ҳуқуқи қонун чиқарувчи ҳокимиятга қарши энг кучли таъсир воситаси саналади:

• Конституцион куч: АҚШ Конституциясига мувофиқ, давлат раҳбари Конгресс томонидан қабул қилинган ҳар қандай қонун лойиҳасини қайтариш ва уни кучга киришини тўхтатиб қўйиш ҳуқуқига эга;

• 2/3 кўпчилик муаммоси: Президент ветосини синдириш (енгиб ўтиш) учун Конгресснинг ҳар иккала палатасида — Вакиллар палатаси ҳамда Сенатда камида учдан икки қисм (2/3) овоз талаб қилинади. Ҳозирги кучлар нисбати ва сиёсий қутблашув шароитида эса бундай миқдордаги овозни йўналтириш деярли имконсиз вазифадир.

Вашингтондаги таҳлилчиларнинг фикрича, Трампнинг бундай агрессив ва очиқ огоҳлантириши яқин келажакда федерал қонунчилик, бюджет муҳокамалари ҳамда муҳим сиёсий ташаббуслар бўйича икки томонлама муросасиз кураш кечишидан дарак бермоқда.