Ҳокимнинг ер бўйича қарори чекланади: янги тартиб нима беради?

Ўзбекистонда ер участкаларини тасарруф этиш, уларнинг мақомини ўзгартириш ва инвестиция лойиҳалари учун бирлаштириш тартибини қайта кўриб чиқувчи қонун лойиҳаси қабул қилинди. Таклиф этилаётган ўзгаришлар ерга оид муҳим қарорларни якка тартибда эмас, аниқ ҳуқуқий асос ва шаффоф механизмлар орқали қабул қилишга қаратилган.

Бироқ муҳим жиҳат бор: ҳужжат ҳозирча қонун лойиҳаси ҳисобланади. У тўлиқ қонунчилик жараёнидан ўтиб, имзоланиб ва расман эълон қилинганидан кейингина амалдаги мажбурий қоидага айланади.

Ҳокимнинг якка қарори етарли бўлмайди

Лойиҳада ер участкасини олиб қўйиш ёки унинг ҳуқуқий мақомини ўзгартириш учун фақат ҳоким қарорига таяниш имкониятини чеклаш кўзда тутилмоқда.

Ҳар бир қарор:

• қонунда белгиланган асосга эга бўлиши;

• тегишли ҳужжатлар билан тасдиқланиши;

• белгиланган тартиб-таомиллар асосида қабул қилиниши керак бўлади.

Бу ер эгалари ва фойдаланувчиларини асоссиз қарорлардан ҳимоя қилиш, манфаатлар тўқнашуви ҳамда коррупция хавфини камайтиришга хизмат қилиши кутилмоқда.

Айни пайтда бу йўналишдаги ислоҳотлар аввал ҳам бошланган: 2021 йилда маҳаллий ҳокимликларнинг ерни тўғридан-тўғри ажратиш ваколати бекор қилиниб, участкаларни асосан электрон аукцион орқали бериш тизимига ўтилган эди. Янги лойиҳа ушбу чекловларни янада аниқлаштириши мумкин.

Аукцион ғолиби ердан хоҳлаганича фойдалана олмайди

Қишлоқ хўжалигига мўлжалланмаган бўш ер участкаларини электрон аукцион орқали реализация қилишда улардан мақсадли фойдаланиш бўйича қатъий шартлар белгиланиши режалаштирилган.

Масалан, тадбиркор ерни муайян ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатиш ёки қурилиш лойиҳаси учун олган бўлса, кейинчалик уни келишилган мақсаддан ташқари ишлатишига йўл қўйилмаслиги мумкин.

Амалдаги тартибда ҳам аукцион шартлари ва шартнома талаблари бажарилмаса, аукцион натижаси ҳамда ерни ижарага бериш шартномасини бекор қилиш механизмлари мавжуд. Янги қоидалар ушбу назоратни кучайтиришга қаратилган.

Бир нечта участкани бирлаштириш мумкин бўлади

Лойиҳада ягона инвестиция лойиҳасини амалга ошириш учун ёнма-ён ёки ўзаро боғлиқ бир нечта ер участкасини битта ҳудудга бирлаштиришнинг ҳуқуқий асослари белгиланмоқда.

Бу йирик:

• саноат корхоналари;

• савдо ва хизмат кўрсатиш мажмуалари;

• логистика марказлари;

• турар жой ёки туристик лойиҳаларни амалга оширишни енгиллаштириши мумкин.

Ер участкаларини бирлаштиришга оид айрим маъмурий тартиблар амалдаги ҳукумат ҳужжатларида ҳам мавжуд. Янги қонунчилик нормалари эса бу механизмнинг қўлланиш доирасини ва юридик кафолатларини аниқлаштириши кутилмоқда.

Фуқаролар ва тадбиркорлар учун нима ўзгаради?

Янги тартиб амалиётга кирса, ерга оид қарорнинг ким томонидан қабул қилинганидан кўра, унинг қайси қонун нормасига асослангани муҳим бўлади.

Бу мулкдор ва инвесторларга қарор устидан шикоят қилишда, етказилган зарарни талаб этишда ҳамда ерга бўлган ҳуқуқини ҳимоя қилишда аниқроқ ҳуқуқий асос бериши мумкин.

Амалда ер участкасини жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйиш алоҳида қонун билан тартибга солинади ва бундай жараёнда компенсация, мулкдор ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ҳамда белгиланган тартибларга риоя этиш талаб қилинади.

Барча муаммо битта қонун билан ҳал бўладими?

Қоғоздаги шаффоф тартибнинг ўзи етарли эмас. Ислоҳот самара бериши учун аукцион маълумотлари очиқ бўлиши, қарорларнинг ҳуқуқий асослари жамоатчиликка кўриниши ва қоида бузилганда мансабдорлар жавобгарликка тортилиши зарур.

Энг асосий синов ҳам шу ерда: янги тизим ҳокимнинг номи ёзилган қарорни камайтириб, унинг ўрнига бошқа ёпиқ механизмни олиб келмаслиги керак. Акс ҳолда папка ўзгаради, муаммо эса ўша-ўша қолади.

Лойиҳа кучга кирса, ер муносабатларидаги асосий тамойил «ким қарор қилди?» деган саволдан «қарор қайси қонунга асосланди?» деган талабга ўтиши мумкин.