Буюк Британиядаги янги солиқ ислоҳоти электромобил бозорига салбий таъсир қилиши мумкин

Буюк Британия ҳукумати томонидан жорий этилиши режалаштирилаётган янги солиқ тизими кам даромадли ишчилар учун электромобиллардан фойдаланиш имкониятини чеклаб қўйиши мумкин. Экспертларнинг огоҳлантиришича, ҳар бир мил учун тўланадиган янги бож (эВEД) автомобилларни имтиёзли лизинг асосида олиш тизимига жиддий зарба беради. Бу ҳақда Autocar.co.uk хабар беради.

Autocar нашри хабарига кўра, 2028-йилнинг апрель ойидан бошлаб барча электромобиллар (EV) учун ҳар бир милга 3 пенс, плагин-гибридлар (PHEV) учун эса 1,5 пенс миқдорида солиқ ундирилиши кутилмоқда. Ушбу чора анъанавий ички ёнув двигателли автомобиллардан воз кечилиши натижасида давлат бюджетига ёқилғи акцизидан тушадиган 12 миллиард фунт стерлинг миқдоридаги йўқотиш ўрнини қоплаш мақсадида ишлаб чиқилган.

Имтиёзли лизинг тизими хавф остида

Ҳозирги вақтда Британияда "иш ҳақидан воз кечиш" (саларй-сакрифисе) схемаси жуда оммабоп ҳисобланади. Бу тизимда ходим ўз маошининг бир қисмини солиқ тўлангунга қадар автомобил лизинги учун йўналтиради ва эвазига сезиларли чегирмаларга эга бўлади. Alphabet GB компанияси маслаҳатчиси Каролине Сандалл-Мансергҳнинг сўзларига кўра, янги солиқ айнан мана шу қулай тизимни мураккаблаштириб юборади.

Маълумотларга кўра, 2025-йилнинг тўртинчи чорагида ушбу схема бўйича олинган автомобиллар сони 226 мингдан ошган, бу 2022-йилга нисбатан беш баравар кўпдир. Энг муҳими, бундай шартномалар асосида етказиб берилаётган автомобилларнинг 98 фоизини айнан электромобиллар ва гибридлар ташкил этади. Янги солиқнинг киритилиши эса ушбу экологик транспорт воситаларига бўлган талабни кескин камайтириши мумкин.

Ижтимоий оқибатлар ва иқтисодий чекловлар

Асосий муаммо шундаки, қонунчиликка кўра, автомобил учун ажратиладиган маблағ ходимнинг қолган маошини энг кам ойлик иш ҳақи миқдоридан тушириб юбормаслиги керак. Агар эВEД солиғи ойлик тўловлар устига қўшилса, кўплаб кам даромадли ишчилар ушбу дастурларда иштирок этиш ҳуқуқидан маҳрум бўладилар. Бу эса жамиятнинг барча қатламлари учун электромобилларни арзон қилиш мақсадига зид келади.

Экспертларнинг таъкидлашича, ҳукумат стратегиясида рақамлардан кўра одамларнинг хулқ-атвори ва қарор қабул қилиш жараёнига таъсир этувчи омиллар ҳисобга олинмаган. Шартнома имзолаш вақтида харажатларнинг аниқ эмаслиги ёки келажакда ошиш эҳтимоли харидорларни электромобил сотиб олишдан тўхтатиб қолувчи асосий психологик тўсиққа айланади.

Ўзбекистон бозори учун ҳам ушбу тажриба муҳим аҳамиятга эга. Мамлакатимизда BYD каби брендлар электромобиллар оммавийлашувини таъминлаётган бир пайтда, халқаро миқёсдаги солиқ ўзгаришлари ва уларнинг истеъмолчи танловига таъсири соҳа мутахассислари томонидан диққат билан кузатилмоқда. Британиядаги вазият шуни кўрсатмоқдаки, экологик транспортга ўтиш фақат технологик эмас, балки ижтимоий-иқтисодий мувозанатни ҳам талаб қилади.