Ҳайдовчилар диққатига: мотор мойи, коробка мойи ва антифриз қачон алмаштирилиши керак?

Автомобилнинг узоқ хизмат қилиши фақат уни қандай ҳайдашга эмас, балки мой ва техник суюқликларни ўз вақтида алмаштиришга ҳам боғлиқ. Айрим суюқликларни кеч алмаштириш қиммат таъмирга сабаб бўлиши мумкин, бошқаларини эса керагидан эрта алмаштириш ортиқча харажат келтиради. Унда мотор мойи, узатмалар қутиси мойи, тормоз суюқлиги, антифриз ва рул бошқаруви мойини қачон янгилаш керак?

Автомобил эгалари орасида «мотор мойини ҳар 5 минг километрда алмаштириш шарт» ёки «коробка мойи умрбод хизмат қилади» деган қарашлар учрайди. Аммо ҳар икки фикр ҳам барча машиналар учун бирдек тўғри эмас.

Алмаштириш муддати автомобилнинг маркаси, ишлаб чиқарилган йили, двигател тури, қўлланиладиган суюқлик спецификацияси ва эксплуатация шароитига боғлиқ. Қуйидаги муддатлар умумий йўриқ сифатида берилади. Аниқ интервални эса автомобилнинг фойдаланиш қўлланмасидан текшириш керак.

1. Мотор мойи: энг кўп эътибор талаб қиладиган суюқлик

Мотор мойи двигатель ичидаги ҳаракатланувчи қисмларни мойлайди, ишқаланишни камайтиради, иссиқликни тарқатишга ва ифлосланишни назорат қилишга ёрдам беради. Вақт ўтиши ва двигатель ишлаши давомида мойнинг хусусиятлари ўзгариши мумкин.

Қачон алмаштириш керак?

• Кўплаб автомобилларда мотор мойи тахминан ҳар 5 000–10 000 километрда алмаштирилади.

• Айрим замонавий автомобилларда ишлаб чиқарувчи белгилаган интервал 10 000–15 000 километр ёки ундан ҳам кўпроқ бўлиши мумкин.

• Масофа кам босилса ҳам, вақт бўйича белгиланган муддатга амал қилиш керак. Кўп моделларда бу 6–12 ой оралиғида бўлади, аммо аниқ муддат фарқ қилади.

Бу рақамлар универсал қоида эмас. Масалан, қисқа масофаларда тез-тез ҳаракатланиш, тирбандликда узоқ туриш, чангли йўлларда юриш ва оғир шароитда эксплуатация қилиш мойни эртароқ алмаштиришни талаб қилиши мумкин.

Мойни алмаштирганда мой фильтрини ҳам ишлаб чиқарувчи тавсиясига мувофиқ янгилаш муҳим. Шунингдек, двигатель учун мос қовушқоқлик ва спецификациядаги мой танланиши керак.

2. Коробка мойи: кечиктириш қимматга тушиши мумкин

Узатмалар қутисидаги мой ёки махсус трансмиссия суюқлиги механизмларнинг ишқаланувчи қисмларини ҳимоя қилади, иссиқликни тарқатади ва автоматик узатмалар қутисида гидравлик жараёнларни таъминлайди.

Бироқ механик, автоматик, вариатор ва икки муфтали узатмалар қутисида бир хил суюқлик ишлатилмайди. Уларнинг алмаштириш муддатлари ҳам фарқ қилади.

Умумий йўналиш сифатида:

• Айрим автоматик узатмалар қутисида мой тахминан 60 000–100 000 километр оралиғида алмаштирилиши мумкин.

• Механик узатмалар қутисида ҳам алмаштириш интервали автомобил моделига қараб белгиланади.

• Вариатор ва икки муфтали трансмиссияларда фақат ишлаб чиқарувчи кўрсатган махсус суюқликдан фойдаланиш керак.

• Айрим замонавий трансмиссияларда режали алмаштириш талаблари бошқача бўлиши мумкин. Шунинг учун «коробка мойи умрбод алмаштирилмайди» деган гапни барча автомобилларга татбиқ этиб бўлмайди.

Агар узатмалар алмашганда силкиниш, кечикиш, ғалати шовқин ёки мойнинг куйган ҳиди пайдо бўлса, навбатдаги режали хизмат муддатини кутмасдан мутахассисга мурожаат қилиш лозим. Бундай белгилар фақат мой эскирганини эмас, бошқа носозликларни ҳам англатиши мумкин.

3. Тормоз суюқлиги: хавфсизликка бевосита таъсир қилади

Тормоз суюқлиги педалга босилганда ҳосил бўлган босимни тормоз механизмларига узатади. Унинг хусусиятлари ёмонлашса, тормоз тизимининг ишлашига салбий таъсир кўрсатиши мумкин.

Кўп автомобилларда тормоз суюқлигини тахминан ҳар икки йилда алмаштириш тавсия этилади. Бироқ айрим моделларда бошқа муддат белгиланган бўлиши мумкин. Шу сабабли автомобил қўлланмасидаги талабга амал қилиш керак.

Қуйидаги белгиларга эътибор беринг:

• тормоз педали одатдагидан юмшоқ бўлиб қолиши;

• тормозлаш самараси пасайиши;

• суюқлик сатҳининг тушиши;

• тормоз тизимида огоҳлантирувчи чироқ ёниши.

Тормоз суюқлиги сатҳи пасайган бўлса, уни шунчаки тўлдириш билан чекланманг. Бу тормоз колодкалари ейилиши ёки тизимда суюқлик сизиб чиқиши билан боғлиқ бўлиши мумкин. Тормозлашда муаммо сезилса, автомобилни ҳайдашни давом эттирмасдан, хавфсиз тарзда техник ёрдам олиш керак.

4. Антифриз: фақат қишда эмас, ёзда ҳам муҳим

Антифриз ёки совитиш суюқлиги двигатель ҳароратини меъёрда ушлаб туришга, совитиш тизимини коррозиядан ҳимоя қилишга ва паст ҳароратда суюқликнинг музлаб қолиш хавфини камайтиришга ёрдам беради.

Уни алмаштириш муддати ишлатиладиган суюқлик тури ва автомобиль конструкциясига боғлиқ. Айрим турлар тахминан ҳар 2–3 йилда, бошқа узоқ хизмат қилувчи турлар эса 5 йилдан кейин ёки муайян юриш масофасида алмаштирилиши мумкин. Баъзи автомобилларда биринчи алмаштириш муддати янада узоқ бўлади.

Шунинг учун фақат суюқликнинг рангига қараб қарор чиқариш тўғри эмас. Ранг унинг кимёвий таркиби ёки бошқа турдаги антифриз билан мослигини кафолатламайди.

Муҳим қоидалар:

• Антифриз сатҳини двигатель тўлиқ совиганида текширинг.

• Қизиб турган двигатель радиатори ёки кенгайтириш бачоги қопқоғини очманг: қайноқ суюқлик ва буғ оғир куйишга сабаб бўлиши мумкин.

• Турли антифризларни фақат рангига қараб аралаштирманг.

• Суюқлик тез-тез камайса, сизиб чиқиш ёки бошқа носозлик бор-йўқлигини текширтиринг.

Двигатель ҳарорати кўтарилиб кетиши, совитиш суюқлигининг тез камайиши ёки тизимдан буғ чиқиши кузатилса, буни оддий ҳолат деб қабул қилманг.

5. Рул бошқаруви мойи: ҳамма машинада ҳам мавжуд эмас

Бу ерда муҳим фарқ бор: гидравлик рул кучайтиргичи бўлган автомобилларда махсус рул суюқлиги ишлатилади. Электр рул кучайтиргичида эса одатда бундай суюқлик бўлмайди.

Гидравлик тизимда мойни алмаштириш муддати автомобиль модели ва ишлаб чиқарувчининг тавсиясига боғлиқ. Айрим моделларда режали алмаштириш белгиланган, бошқаларида эса суюқликни текшириш ва заруратга қараб хизмат кўрсатиш талаб қилинади.

Қуйидаги ҳолатларга эътибор беринг:

• рулни буриш оғирлашиши;

• буриш пайтида ғувиллаш ёки бошқа ғайриоддий шовқин пайдо бўлиши;

• бачокдаги суюқлик сатҳи пасайиши;

• тизимда мой сизиши.

Бундай белгилар пайдо бўлса, фақат мойни алмаштириш етарли бўлмаслиги мумкин. Насос, шланглар ёки бошқа қисмларни ҳам текшириш керак. Тизимга фақат ишлаб чиқарувчи талаб қилган турдаги суюқлик қуйилиши лозим.

Ҳайдовчилар учун қисқа эслатма

Қуйидаги жадвалда кенг тарқалган умумий йўналишлар жамланган. Улар автомобил қўлланмасидаги аниқ талаблар ўрнини босмайди.

Автомобилга ортиқча харажат қилмаслик учун 4 та қоида

Биринчиси — сервис дафтарчасини сақланг. Мой ва фильтрлар қачон алмаштирилганини, автомобилнинг ўша пайтдаги юриш масофасини ёзиб боринг.

Иккинчиси — фақат километрга қараманг. Айрим суюқликлар юриш масофасидан ташқари вақт ўтиши билан ҳам ўз хусусиятларини йўқотади.

Учинчиси — сифатсиз ёки номос суюқликдан фойдаланманг. Қадоғидаги ранг ёки умумий ном эмас, автомобил талаб қилган спецификация муҳим.

Тўртинчиси — носозлик белгиларини эътиборсиз қолдирманг. Суюқлик сатҳининг пасайиши, сизиш, шовқин ёки ҳароратнинг кўтарилиши навбатдаги алмаштириш муддатини кутиш учун сабаб эмас.

Хулоса

Автомобилга ўз вақтида техник хизмат кўрсатиш мотор, узатмалар қутиси, тормоз ва совитиш тизимларининг ишончли ишлашига ёрдам беради. Аммо барча машиналар учун ягона алмаштириш жадвали мавжуд эмас.

Энг тўғри йўл — автомобилнинг фойдаланиш қўлланмасида кўрсатилган муддатларга амал қилиш, суюқлик сатҳини мунтазам текшириш ва носозлик белгиларини кечиктирмасдан бартараф этиш. Бу нафақат ортиқча таъмир харажатларининг олдини олишга, балки йўлдаги хавфсизликни таъминлашга ҳам хизмат қилади.