Усталар сири: Автомат узатмалар қутиси узоқ хизмат қилиши учун нималарни билиш шарт?

Замонавий автобозорда автомат узатмалар қутисига (АКПП, вариатор ёки робот) эга автомобиллар қулайлиги туфайли ҳайдовчиларнинг асосий танловига айланиб улгурди. Бироқ ушбу мураккаб ва қимматбаҳо агрегатга нотўғри муносабатда бўлиш кўпинча эгасини кутилмаган йирик молиявий таъмирлаш харажатларига дучор қилади.

Автомутахассислар ҳар бир ҳайдовчи кундалик ҳаракат давомида амал қилиши шарт бўлган ва узатмалар қутисининг умрини бир неча йилга узайтирадиган тўртта асосий техник қоидани қайд этди.

1. Светофорда «D»дан «N»га ўтказиш шарт эмас

Кўпчилик ҳайдовчилар орасида светофорнинг қизил чироғида тўхтаганда узатма ричагини нейтрал («N») ҳолатига ўтказиш коробкани «дам олдиради» деган янглиш фикр мавжуд:

• Нима қилиш керак: Қисқа муддатли (1–2 дақиқалик) тўхташларда селекторни «Drive» (D) режимида қолдириб, шунчаки оёқ тормозини босиб туриш кифоя қилади;

• Нега бу муҳим: Ҳар сафар беҳуда «D»дан «N»га ва яна «D»га ўтказиш гидроблок ва фрикцион дискларнинг ортиқча ишлашига, вақт ўтиши билан тизимда зарбалар (пинки) пайдо бўлишига олиб келади. Селекторни фақат узоқ вақтли (масалан, темирйўл кесишмасидаги ёки улкан тирбандликдаги) тўхташлардагина нейтралга олиш тавсия этилади.

2. Парковка қилиш алгоритми: «P» режимига шошилманг

Автомобилни тўхтатиш жойига қўйишда кўпчилик эътиборсизлик билан дарҳол «P» (Паркинг) режимига ўтади. Айниқса қияликда бу одат коробка фиксаторига улкан оғирлик туширади:

• Тўғри кетма-кетлик: Машинани тўлиқ тўхтатинг — тормоз педалини босиб туринг — қўл тормозини («ручник») тортинг — кейингина селекторни «P» режимига ўтказинг;

• Хавфсизлик кафолати: Бундай кетма-кетлик автомобилнинг бутун оғирлигини коробка ичидаги кичик темир фиксаторга эмас, айнан тормоз колодкаларига юклайди ва агрегатни синдириш хавфидан асрайди.

3. Ҳаракат вақтида «N» режимидан мутлақо фойдаланманг

Механик коробкадаги «накатом» (нейтралда юмалаб кетиш) одатини автомат коробкада такрорлаш — коробка учун чинакам фожиадир:

• Мой очлиги хавфи: Трассада ёки қияликдан тушаётганда юқори тезликда «N»га ўтказилганда, двигатель айланиши пасаяди, мой насоси босими кескин тушиб кетади;

• Натижа: Бу пайтда ҳаракатланишда давом этаётган ички вал ва тишли ғилдираклар етарлича мойланмай, қизиб кетади ва ресурси бир неча баробар тез тугайди. Ҳаракат пайтида селектор доимо фақат «D» ҳолатида бўлиши шарт.

4. Тўлиқ тўхтамасдан реверс («R»)га олишни унутинг

Олдинга ҳаракатланиб келаётган машина ҳали бутунлай қотиб тўхтамасдан туриб, шошма-шошарлик билан «R» (орқага ҳаракат) режимига улаш трансмиссия учун энг оғир зарба ҳисобланади:

• Механизмнинг кескин қаршилиги: Машина инерция билан олдинга силжиётган пайтда реверсни ёқиш тизим ичидаги сайёравий механизмларнинг кескин қисилишига ва фрикционларнинг емирилишига сабаб бўлади;

• Олтин қоида: Йўналишни ўзгартиришдан аввал машина ғилдиракларининг 100 фоиз тўхтаганига тўлиқ ишонч ҳосил қилинг.

Ушбу оддий техник тартибларга кундалик ҳаётда одатланиш трансмиссия мойини ўз вақтида янгилаб бориш билан биргаликда автомат узатмалар қутисининг 200–300 минг километрдан ортиқ бенуқсон хизмат қилишини кафолатлайди.