Нега тўнғич, ўртанча ва кенжа фарзандларнинг феъл-атвори буткул фарқ қилади?

Битта хонадонда, бир хил ота-она тарбиясида улғайган болаларнинг феъл-атвори, дунёқараши ва ҳаётга муносабати баъзан бир-бирига мутлақо қарама-қарши бўлиб чиқади.

Психологик тадқиқотлар шуни кўрсатадики, бу тафовутнинг асосий сабабларидан бири — боланинг оилада нечанчи бўлиб дунёга келгани ва ота-онанинг унга нисбатан психологик муносабатидир. Туғилиш навбати болаликдаги муҳитни, зиммадаги масъулият даражасини ва шахснинг шаклланишини белгилаб беради.

Тўнғич фарзанд: Мукаммалликка интилувчи ва талабчан лидер

Оиланинг илк фарзанди одатда ота-онанинг энг кўп диққат-эътибори ва катта умидлари остида вояга етади:

• Қатъий назорат ва интизом: Илк фарзанд тарбиясида ота-она ҳали тажрибасиз бўлгани сабабли барча қоида ва талабларни унга нисбатан максимал даражада қўллайди;

• Перфекционизм ва масъулият: Натижада тўнғич бола мукаммалликка интилувчан (перфекционист), ўзига ва атрофдагиларга ўта талабчан, тартиб-интизомли шахс бўлиб улғаяди;

• Касбий мойиллик: Шу сабабли мутахассислар ҳарбий соҳа, аниқ ҳисоб-китоб, пухталик ва юқори масъулият талаб этиладиган лавозимларга айнан катта фарзандларни танлашни тавсия этади.

Ўртанча фарзанд: Мослашувчан бошқарувчи ва моҳир дипломат

Оилада тўнғич ва кенжа ўртасида қолган болалар ўзига хос мослашувчанлик қобилияти билан ажралиб туради:

• Мувозанат сақловчи: Ўртанча фарзанд ҳам катта ака-опалари, ҳам кичик ука-сингиллари билан мунтазам алоқада бўлиб, оила муҳитида доимий муроса қилувчи (дипломат) ролини ўйнайди;

• Бошқарувчанлик қобилияти: У ҳар иккала томоннинг тилини топишга ва муносабатларни мувофиқлаштиришга ўрганиб улғаяди. Мутахассисларнинг кузатувларига кўра, айнан шу муҳит ўртанча фарзандларда бошқарувчанлик, музокара олиб бориш ва мураккаб вазиятларда муросага келиш ҳиссини энг кучли ривожлантиради.

Кенжа фарзанд: Чекловсиз эркинлик ва креатив ижодкорлик

Оиланинг энг кичик аъзоси улғаядиган психологик иқлим буткул бошқача тус олади:

• Босимнинг йўқлиги: Ота-она кенжа фарзандга келиб тарбияда анча хотиржам бўлади, қатъий назорат ва талаблар даражаси сезиларли пасаяди;

• Эркин тафаккур: Ортиқча босимсиз, эркинликда ўсган кенжа болалар чегаралардан ташқари фикрлашга (креативликка) мойил бўлади. Улар ақлга келмайдиган ғояларни илгари суриши, ҳайратланарли сўзларни эркин гапириши мумкин;

• Яратувчанлик: Чекловлар камлиги боис кенжа фарзандлар орасидан креатив, ижодкор, таваккалчиликдан қўрқмайдиган ёрқин шахслар кўпроқ етишиб чиқади.

Хулоса қилиб айтганда, оиладаги табиий иерархия болаларнинг келажакдаги касбий йўналиши ва феъл-атвори пойдеворини қурувчи кўринмас куч ҳисобланади.