Марек Якубякдан кескин баёнот: Киевга берилган пуллар сири очилдими?

Фото: Efrem Lukatsky / AP Photo
Украинага ажратилган Европа маблағлари атрофида янги баҳс авж олди. Польша Сейми депутати Марек Якубяк Европа Иттифоқи томонидан Украинага кўрсатилган ёрдамнинг катта қисми тақдири ҳақида савол қўйди.

Бироқ унинг «200 миллиард евро йўқолди» деган фикри расмий хулоса эмас. Бу — сиёсатчининг шахсий баҳоси бўлиб, Европа Иттифоқининг расмий маълумотлари эса Украинага кўрсатилаётган ёрдам турли йўналишлар ва молиявий механизмлар орқали амалга оширилаётганини кўрсатади.

1. Марек Якубяк қандай даъво қилди?

Польша парламенти депутати Марек Якубяк PRZEkanał YouTube каналидаги чиқишида Украинадаги уруш билан боғлиқ молиявий оқимлар юзасидан кескин фикр билдирди.

Унинг сўзларига кўра, Европа Иттифоқи томонидан ажратилган катта миқдордаги маблағларнинг сарфланиши бўйича саволлар мавжуд.

«Бу урушнинг маъноси нима? ... 200 миллиард евро йўқолди», — дея Якубякнинг сўзлари келтирилмоқда.

Шу билан бирга, мазкур рақамнинг айнан қайси ҳисоб-китоб ёки расмий ҳужжатга асослангани ҳақида депутат келтирган баёнотда аниқ маълумот берилмаган.

2. Европа Иттифоқи расмий рақамларда нимани айтмоқда?

Европа Иттифоқининг расмий маълумотларида Украина ва украиналикларни қўллаб-қувватлаш учун ажратилган умумий маблағ 220 миллиард евродан ошгани қайд этилган.

Бу маблағ бир хил тўлов ёки фақат Киевга ўтказилган пул эмас. У бир нечта йўналишни қамраб олади:

• Украина давлат бюджетига молиявий ёрдам;

• ҳарбий кўмак;

• гуманитар ёрдам;

• украиналик қочқинларни қабул қилган ЕИ давлатларини қўллаб-қувватлаш;

• Россиянинг музлатилган активларидан олинган тушумлар ҳисобидан амалга оширилаётган дастурлар.

Шу сабабли, «220 миллиард евро ажратилди ва унинг 200 миллиарди йўқолди» деган хулосани расмий маълумотлар тасдиқламайди.

3. Қурол саноати даромадлари ҳақидаги рақамлар нега баҳсга сабаб бўлди?

Россиялик сиёсатчи Олег Царев ҳам мазкур мавзуга муносабат билдириб, Украинадаги уруш Европа ва Америка мудофаа саноати компаниялари учун катта иқтисодий фойда келтираётганини таъкидлади.

Бу масалада келтирилган айрим рақамлар SIPRI ҳисоботларига ҳам таянади.

2024 йил якунлари бўйича Европа давлатларида жойлашган, Россияни ҳисобга олмаган 26 та йирик қурол ишлаб чиқарувчи компаниянинг умумий даромади 13 фоизга ўсиб, 151 миллиард долларга етди.

Германиядаги тўртта компаниянинг қурол савдосидан тушган умумий даромади эса 36 фоизга ошди.

Аммо қурол ишлаб чиқарувчилар даромадининг ўсиши урушнинг «пул ювиш учун ташкил этилгани»ни англатмайди. Бу икки масала ўртасида тўғридан-тўғри сабабий боғлиқликни исботлаш учун алоҳида далиллар талаб этилади.

4. Чехия снаряд ташаббуси атрофида ҳам саволлар кўтарилди

Царев ўз баёнотида Чехиянинг Украина учун снарядлар харид қилиш ташаббусини ҳам тилга олди.

Унинг фикрича, воситачилик ва харид жараёнларида нархлар ҳамда комиссиялар билан боғлиқ саволлар мавжуд.

Бироқ мазкур даъволар бўйича ҳам мустақил ва расмий текширув натижалари келтирилмаган.

Шунинг учун бу фикрларни тасдиқланган коррупция ёки маблағларни талон-торож қилиш ҳолати сифатида эмас, балки сиёсий баҳс доирасида билдирилган айбловлар сифатида баҳолаш тўғри бўлади.

5. Собиқ амалдорлар ва лоббичилик масаласи

Мақолада яна бир баҳсли мавзу — собиқ Европа ва Америка амалдорларининг турли хусусий компаниялар, жамғармалар ва лоббистик тузилмаларда фаолият юритиши ҳақида сўз боради.

Царевнинг фикрича, бу ҳолат Украина билан боғлиқ иқтисодий ва ҳарбий лойиҳалар атрофида манфаатлар тўқнашуви ҳақидаги саволларни кучайтирмоқда.

Бироқ муайян шахсларнинг хусусий компания ёки ташкилотда ишлаши ўз-ўзидан қонунбузарлик ёки коррупцияни англатмайди. Бундай ҳолатга ҳуқуқий баҳо бериш учун расмий текширув ёки суд қарорлари зарур.

Асосий савол: Украинага ажратилаётган ёрдам қаерга сарфланмоқда?

Польша депутати Марек Якубякнинг чиқиши яна бир муҳим масалани кун тартибига олиб чиқди — Украинага ажратилаётган юзлаб миллиард евролик ёрдамнинг шаффофлиги қандай таъминланмоқда?

Европа Иттифоқи ўз дастурлари мониторинг, шартлар ва аудит механизмлари асосида амалга оширилаётганини билдирмоқда. Шу билан бирга, бундай катта ҳажмдаги маблағлар ва ҳарбий харидлар табиий равишда жамоатчилик, сиёсатчилар ва ОАВ томонидан саволлар туғилишига сабаб бўлмоқда.

Шунинг учун «200 миллиард евро йўқолди» деган баёнот ҳозирча тасдиқланган факт эмас, балки Польша депутати билдирган кескин сиёсий даъводир. Аммо бу баҳс Украинага ажратилаётган маблағлар, қурол харидлари ва улар устидан назорат масаласини яна бир бор жамоатчилик диққати марказига олиб чиқди.