3000 йиллик мумиёнинг сочлари олимларни ҳайратга солди

Мисрда 3000 йилдан ортиқ вақт аввал яшаган аёлнинг мумиёси замонавий тиббий технологиялар ёрдамида қайта ўрганилди. Текширув давомида унинг узун ўрилган сочлари, тишларидаги ўзгаришлар ва танасида сақланиб қолган ички аъзоларнинг излари аниқланди. Энг қизиғи, олимлар мумиёнинг бинтларини ечмасдан туриб, унинг танасини уч ўлчамли тасвирда ўрганишга муваффақ бўлди.

Тадқиқотчилар «Ўрилган сочли аёл» (The Braided Lady) номи билан танилган мумиёни юқори аниқликдаги компьютер томографияси (КТ) ёрдамида текширди. Натижалар 2026 йил октябрь ойида Radiology Case Reports илмий журналида эълон қилинди.

Мумиё ким бўлган?

Аёлнинг ҳақиқий исми ва ҳаёти ҳақидаги маълумотлар сақланиб қолмаган. Тадқиқотчилар унинг мумиёланиш хусусиятларига қараб, милоддан аввалги тахминан 1292–1077 йиллар оралиғида, Мисрнинг Янги подшолик даври ва ундан кейинги даврга яқин вақтда яшаган бўлиши мумкинлигини билдирган.

У алоҳида қабрдан эмас, балки бошқа мумиёлар билан бирга сақланган жойдан топилган. 1860 йилда шифокор Жеймс Дуглас уни Мисрдан Канадага олиб кетган. Кейинчалик мумиё турли музейлар коллекциясида сақланган ва 2006 йилда АҚШнинг Канзас штатидаги Жаҳон хазиналари музейига келиб тушган.

Унинг узун ва ўрилган сочлари бошқа мумиёлардан ажралиб тургани сабабли унга «Ўрилган сочли аёл» номи берилган.

Компьютер томографияси нималарни аниқлади?

Мутахассислар мумиёни 0,625 миллиметр қалинликдаги кесимлар орқали сканердан ўтказиб, танасининг ички тузилишини 3D тасвирда қайта тиклаган. Бу усул орқали суяклар, тишлар ва сақланиб қолган юмшоқ тўқималарни бинтларни очмасдан текшириш имкони бўлган.

Текширувда аёлнинг танасида жигар ва талоқ тўқималарининг қолдиқлари сақланиб қолгани аниқланган. Шунингдек, бош қисмида қуриб қолган мия тўқимаси излари ҳам кўринган. Бу уни мумиёлаш жараёнида мияси бурун орқали олиб ташланмаган бўлиши мумкинлигини кўрсатади.

Олимларнинг фикрича, ички аъзоларни олиб ташлаш жараёни тўлиқ амалга оширилмаган. Бу эса қадимги мисрликларнинг мумиёлаш усуллари ҳар доим бир хил бўлмаганини кўрсатади.