Парижда қароргоҳи жойлашган “Чегара билмас мухбирлар” (RSF) халқаро нодавлат ташкилоти дунё мамлакатларидаги сўз эркинлиги ҳолатига бағишланган 2026 йилги Матбуот эркинлиги индексини жамоатчиликка ҳавола этди. Мазкур рейтинг таҳлиллари шуни кўрсатадики, Ўзбекистон матбуот эркинлиги даражаси бўйича ҳамон хавотирли ҳудудлар рўйхатида қолмоқда. Zamin.uz халқаро ҳисоботнинг Ўзбекистон ва минтақага оид энг муҳим жиҳатларини таҳлил қилиб чиқди.
Рейтингдаги ўрин ва баллар: Вазият қандай?
Янгиланган индексда Ўзбекистон 180 та давлат ичида 147-поғонада қайд этилди. Ўтган йилги натижага нисбатан мамлакатимиз бир поғона юқорига кўтарилган бўлса-да, тўпланган умумий балларда пасайиш кузатилган.
Хусусан, 2025 йилда Ўзбекистоннинг кўрсаткичи 100 баллдан 35,24 баллни ташкил этган бўлса, 2026 йилги ҳисоботда бу рақам 34,95 баллга тушган. Халқаро экспертлар мамлакатдаги аҳволни ҳамон “жуда жиддий” дея баҳолашмоқда.
Индикаторлар таҳлили: Қаерда ўсиш ва қаерда пасайиш бор?
Индекс бешта асосий мезон асосида шакллантирилади. Жорий йилда Ўзбекистоннинг баъзи йўналишлардаги кўрсаткичлари яхшилангани диққатга сазовор:
Ижобий ўзгаришлар: Иқтисодий ва хавфсизлик индикаторлари бўйича баллар ўсиши қайд этилган.
Салбий ўзгаришлар: Сиёсий, ҳуқуқий ҳамда ижтимоий мезонларда пасайиш кузатилган.
Таққослаш: 2025 йилги ҳисоботда бешала индикаторнинг барчасида кўрсаткичлар пастлаган эди.
Тарихий ретроспектива: Орқага қайтишми?
Ўзбекистон узоқ вақт давомида матбуот аҳволи энг ёмон бўлган давлатлар сафида бўлган. 2016-2017 йилларда бошланган демократик ислоҳотлар туфайли 2019 йилга келиб мамлакат вазият “мураккаб” бўлган давлатлар тоифасига ўтишга муваффақ бўлганди. Бироқ, 2024 йилдан бошлаб Ўзбекистон яна “жуда жиддий” тоифага қайтган.
Марказий Осиёдаги вазият
Минтақадаги қўшни давлатларнинг 2026 йилги индексдаги ўринлари қуйидагича кўриниш олган:
Қирғизистон: 146-ўрин.
Ўзбекистон: 147-ўрин.
Қозоғистон: 149-ўрин.
Тожикистон: 155-ўрин.
Туркманистон: 173-ўрин.
Дунё миқёсидаги умумий манзара
Халқаро таҳлилчиларнинг фикрича, бугунги кунда фақат 7 та мамлакатда (Норвегия, Нидерландия, Эстония, Дания, Швеция, Финландия ва Ирландия) матбуот эркинлиги ҳолати “яхши” деб топилган.
Умуман олганда, сўнгги бир йил ичида дунёнинг 100 та давлатида матбуот эркинлиги даражаси пасайган. Бунга асосий сабаб сифатида ОАВга нисбатан сиёсий босимларнинг ортиши, автократик мойилликларнинг кучайиши ва медиа бозорининг заифлашуви кўрсатилмоқда.
Азиз муштарийлар, сизнингча, мамлакатимизда матбуот ва сўз эркинлигини янада яхшилаш учун биринчи навбатда қандай чоралар кўрилиши лозим? Маҳаллий ОАВ фаолиятидаги ўзгаришларни қандай баҳолайсиз?
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
